Biyoloji 11. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 127 Cevapları

Işık yönüne doğru eğilme fototropizmadır; tepki ışığın geldiği yöne göre olur.

1. Olaydaki uyaranı belirle: filizi etkileyen uyaran ışıktır.
2. Filizin ışığın geldiği tarafa doğru eğildiğine dikkat et; tepkinin yönünü uyaranın yönü belirler.
3. Yönü uyaran belirlediği için olay "uyaranın yönüne bağlı olan" gruba yazılır.

Kendini kontrol et: Işık filizin öbür tarafından gelseydi eğilme yönü değişir miydi? Değişiyorsa hareket yöne bağlıdır.

Sürgün ışık kaynağına doğru büyür, bu yüzden pozitif tropizmadır.

1. A olayı: cam kenarındaki filiz ışığa doğru eğiliyor; uyaran ışıktır.
2. Filiz ışığın geldiği yöne göre büyüdüğü için hareket yöne bağlıdır.
3. Işığa bağlı yönelme fototropizmadır.
4. Filiz uyarana doğru yöneldiği için işaret pozitif (+) olur.

Kendini kontrol et: Filiz ışık kaynağına yaklaşıyor mu? Yaklaşıyorsa işaret (+) olmalıdır.

Kök su kaynağına doğru büyür; uyarana yönelim pozitiftir.

1. B olayı: kökler çatlak su borusuna doğru büyüyor; uyaran sudur.
2. Kök suyun bulunduğu yöne doğru büyüdüğü için hareket yöne bağlıdır.
3. Suya bağlı yönelme hidrotropizmadır.
4. Kök uyarana doğru yöneldiği için işaret pozitif (+) olur.

Kendini kontrol et: Yönelmeyi sağlayan uyaran su mu? Kök suya yaklaşıyorsa (+) hidrotropizmadır.

Dokunma uyarısına yönden bağımsız, turgor değişimiyle hızlı kapanma olur.

1. C olayı: küstüm otuna dokunulunca yaprak kapanıyor; uyaran dokunmadır.
2. Kapanma, dokunmanın yönünden bağımsızdır ve hücrelerdeki su basıncı değişimiyle hızlı olur.
3. Yönden bağımsız, dokunmaya bağlı hareket sismonastidir.

Kendini kontrol et: Hareket yönsüz ve hızlı mı? Öyleyse nasti adını yazıp işaret sütununu boş bırakmalıyım.

Böcek teması yön gözetmeden yaprağı hızla kapatır; nastik harekettir.

1. Ç olayı: Venüs sinekkapanın yaprağı böcek temasında kapanıyor; uyaran dokunmadır.
2. Yaprak, dokunmanın geldiği yöne göre değil, her durumda aynı biçimde kapanır.
3. Uyarının yönüne bağlı olmayan hareket nastidir; dokunmaya bağlı olanı sismonastidir.

Kendini kontrol et: C ve Ç olaylarının uyaranı aynı mı? Aynıysa ikisine de aynı nasti adını vermeliyim.

Sıcaklık değişimi yönsüz uyarandır; taç yapraklar açılıp kapanır.

1. D olayı: lalenin taç yaprakları 15-20 °C'ta açılıp 5-10 °C'ta kapanıyor; uyaran sıcaklıktır.
2. Tepki sıcaklığın değerine bağlıdır, belli bir yöne yönelme yoktur.
3. Sıcaklığa bağlı, yönden bağımsız hareket termonastidir.

Kendini kontrol et: Hareketi belirleyen yalnız sıcaklığın değeri mi? Öyleyse termonasti yazıp işaret koymamalıyım.

Kök kimyasal uyaranın yönüne göre büyür: yararlı gübreye doğru pozitif, zararlı tuzdan uzağa negatif.

1. E olayı: kök gübreye yöneliyor, aşırı tuzdan uzaklaşıyor; uyaranlar kimyasal maddelerdir.
2. Kök kimyasalın bulunduğu yöne göre büyüdüğü için hareket kemotropizmadır.
3. Gübreye doğru büyüme, uyarana yönelme olduğundan pozitif (+) kemotropizmadır.
4. Aşırı tuzdan uzağa büyüme, uyarandan kaçış olduğundan negatif (–) kemotropizmadır.

Kendini kontrol et: Her kimyasal madde için kökün ona yaklaşıp yaklaşmadığını ayrı ayrı belirledim mi?

Işık şiddetine bağlı, yönden bağımsız çiçek açılıp kapanması nastidir.

1. F olayı: akşamsefası çiçekleri az ışıkta açılıp çok ışıkta kapanıyor; uyaran ışık şiddetidir.
2. Tepki ışığın geldiği yöne değil, şiddetine bağlıdır; yani yönden bağımsızdır.
3. Işığa bağlı, yönsüz hareket fotonastidir.

Kendini kontrol et: A ve F olaylarında uyaran ışık; hangisinde yönelme, hangisinde yalnız açılıp kapanma var?

Kök yerçekimi yönünde büyüdüğü için pozitif, sürgün ters yönde büyüdüğü için negatiftir.

1. G olayı: fasulyede kök aşağıya, sürgün yukarıya yöneliyor; uyaran yer çekimidir.
2. Büyüme yer çekiminin yönüne göre olduğundan hareket tropizmadır: geotropizma.
3. Kök yer çekimi yönünde büyüdüğü için pozitif (+) geotropizma gösterir.
4. Sürgün yer çekimine ters büyüdüğü için negatif (–) geotropizma gösterir.

Kendini kontrol et: Kök ve sürgün için işaretleri ayrı ayrı, yer çekimi yönüne gidip gitmemelerine göre verdim mi?

Gövde dokunduğu desteğe doğru sarılarak büyür; temasa yönelim pozitiftir.

1. Ğ olayı: asma bitkisi dokunduğu desteğe dolanıyor; uyaran dokunmadır.
2. Bitki desteğin bulunduğu yöne göre büyüdüğü için hareket uyaranın yönüne bağlıdır.
3. Dokunmaya bağlı yönelme haptotropizmadır (tigmotropizma).
4. Bitki uyarana doğru yöneldiği için işaret pozitif (+) olur.

Kendini kontrol et: Asma uyarana, yani desteğe doğru mu büyüyor? Öyleyse işaret (+) olmalıdır.

Aynı uyaran sınıfına ait oldukları için algılanan uyaran ve işlevsel amaç ortaktır.

1. Aynı uyaran sınıfından bir çift seç: ışığa bağlı fototropizma ve fotonasti.
2. İkisinde de uyaranın ışık olduğunu ve bitkinin ışığı algılayıp tepki verdiğini yaz.
3. İki hareketin de hormon ve iyon değişimleriyle düzenlendiğini belirt.
4. İkisinin de bitkinin çevreye uyumunu sağlayıp hayatta kalma olasılığını artırdığını ekle.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Haptotropizma ile sismonasti: ikisinde de uyaran dokunmadır ve bitki temasa tepki verir. (Öğrenci dokunma uyaranını seçip benzerlikleri bu çifte göre yazarsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığım her benzerlik hem fototropizma hem fotonasti için ayrı ayrı doğru mu?

Suya doğru büyüme hidrotropizmadır; yön su kaynağına göre belirlenir.

1. Uyaranı belirle: köklerin yöneldiği uyaran sudur.
2. Köklerin suyun bulunduğu boruya doğru büyüdüğüne dikkat et; büyüme yönünü suyun konumu belirler.
3. Bu nedenle olay "uyaranın yönüne bağlı olan" gruba yazılır.

Kendini kontrol et: Su borusu başka bir yerde olsaydı köklerin büyüme yönü değişir miydi?

Ayrım, yön bilgisi ile hareketin büyümeye bağlı olup olmamasına dayanır.

1. Yönü karşılaştır: fototropizma ışığın yönüne bağlıdır; fotonasti yönden bağımsızdır, ışığın şiddetine bağlıdır.
2. Oluşumu karşılaştır: fototropizma oksin asimetrisiyle büyümeye bağlıdır, fotonasti turgor değişimiyle olur.
3. Hız ve süreyi karşılaştır: fototropizma yavaş ve kalıcı, fotonasti hızlı ve geri dönüşümlüdür.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Haptotropizma ile sismonasti farkları: yöne bağlılık, büyümeye karşı turgor, kalıcılığa karşı geri dönüşüm. (Öğrenci benzerliklerde de dokunma uyaranına ait çifti seçtiyse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Her farkı iki hareket için karşılıklı yazdım mı; örneğin "yavaş ve kalıcı" ile "hızlı ve geri dönüşümlü"?

Dokunma uyarısı yönden bağımsız yaprak kapanması oluşturur; bu sismonastidir.

1. Uyaranı belirle: küstüm otu yaprağını etkileyen uyaran dokunmadır.
2. Yaprağın, dokunma hangi taraftan olursa olsun aynı biçimde kapandığına dikkat et.
3. Tepkinin yönü uyarana göre değişmediği için olay "uyaranın yönüne bağlı olmayan" gruba yazılır.

Kendini kontrol et: Yaprağa farklı yönlerden dokunulsa da kapanma hep aynı biçimde mi oluyor?

Temas sonucu yön gözetmeden kapanma nastik harekettir (sismonasti).

1. Uyaranı belirle: Venüs sinekkapanını etkileyen uyaran böceğin temasıdır.
2. Yaprağın, temas hangi yönden olursa olsun aynı biçimde hızla kapandığını fark et.
3. Yön tepkiyi belirlemediği için olay "uyaranın yönüne bağlı olmayan" gruba yazılır.

Kendini kontrol et: Böcek yaprağın farklı bir noktasına konsa kapanma hareketinin biçimi değişir mi?

Sıcaklık değişimine bağlı açılma-kapanma termonastidir.

1. Uyaranı belirle: lalenin taç yapraklarını etkileyen uyaran sıcaklıktır.
2. Tepkinin sıcaklığın değerine (15-20 °C açılma, 5-10 °C kapanma) bağlı olduğuna, bir yöne yönelme olmadığına dikkat et.
3. Bu nedenle olay "uyaranın yönüne bağlı olmayan" gruba yazılır.

Kendini kontrol et: Lale çiçeği sıcaklık kaynağına doğru eğiliyor mu, yoksa yalnız açılıp kapanıyor mu?

Kimyasaldan uzaklaşma negatif kemotropizmadır; tepki uyaranın yönüne bağlıdır.

1. Uyaranları belirle: kökü etkileyen uyaranlar gübre ve aşırı tuz gibi kimyasal maddelerdir.
2. Kökün gübreye doğru, tuzdan ise uzağa büyüdüğüne dikkat et; büyüme yönünü maddenin konumu belirler.
3. Uyarandan uzaklaşma da bir yönelme olduğundan olay "uyaranın yönüne bağlı olan" gruba yazılır.

Kendini kontrol et: Tuz kökün öbür tarafında olsaydı kök başka bir yöne mi büyürdü?

Işık şiddetine bağlı açılma-kapanma fotonastidir; yön önemli değildir.

1. Uyaranı belirle: akşamsefası çiçeklerini etkileyen uyaran ışık şiddetidir.
2. Çiçeklerin ışığın geldiği yöne göre değil, ışığın az ya da çok olmasına göre açılıp kapandığına dikkat et.
3. Bu nedenle olay "uyaranın yönüne bağlı olmayan" gruba yazılır.

Kendini kontrol et: Çiçek ışık kaynağına doğru dönüyor mu, yoksa yerinde açılıp kapanıyor mu?

Yerçekimi yönüne göre büyüme geotropizmadır.

1. Uyaranı belirle: kökün ve sürgünün yönelmesini belirleyen uyaran yer çekimidir.
2. Kökün yer çekimi yönünde aşağıya, sürgünün ters yönde yukarıya büyüdüğüne dikkat et.
3. Büyüme yönünü yer çekiminin yönü belirlediği için olay "uyaranın yönüne bağlı olan" gruba yazılır.

Kendini kontrol et: Tohum ters çevrilse kök yine aşağıya yönelir mi? Yöneliyorsa hareket uyaranın yönüne bağlıdır.

Dokunulan yüzeye doğru sarılma haptotropizmadır; yön temas noktasına göre belirlenir.

1. Uyaranı belirle: asma bitkisini etkileyen uyaran desteğe dokunmadır.
2. Bitkinin desteğin bulunduğu tarafa doğru sarılarak büyüdüğüne dikkat et; yönü temas noktası belirler.
3. Bu nedenle olay "uyaranın yönüne bağlı olan" gruba yazılır.

Kendini kontrol et: Destek başka bir tarafta olsaydı asmanın dolanma yönü değişir miydi?