Felsefe Dersi 11.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 93 Cevapları

Şiirde evren ve cennet bırakılıp gönül öne çıkarılır; Hak gönlü kendisi için yaratmıştır. Dolaylı soru Tanrı'nın nerede bulunacağıdır.

1. Şiirin günümüz Türkçesiyle verilen hâlini oku; eski kelimelerin anlamını (uçmak = cennet, alem = evren) not et.
2. Dizelerde tekrar eden ve önem verilen adları işaretle: gönül, Hak, cennet, evren, gök.
3. "Alemi ve cenneti bırak, gönlü öv" dizesinin neyi neyle karşılaştırdığını belirle.
4. "İstesinler beni gönülde" sözünden şiirin dolaylı sorusunu çıkar: Tanrı nerede ve nasıl aranmalıdır?

Kabul edilebilir başka cevaplar: Soru: İnsan için evren ve cennetten daha değerli olan nedir? (Şiirdeki gönül-evren-cennet karşılaştırması esas alınırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın soru, şiirin son dizesindeki "beni gönülde arasınlar" yargısıyla cevaplanabiliyor mu?

Mevlana'ya göre akıl sınırlıdır; Tanrı'ya aşkla ve gönülle ulaşılır.

1. Sayfa 92'deki Mesnevi parçasını hatırla: akıl engin bir deryadır ama ona bir dalgıç gerekir.
2. "İçi aşk ve imanla dolu olmadıkça" ifadesinden aşk ve gönül kavramlarını çıkar.
3. Aklın aşkla yol bulması düşüncesini akıl-aşk ilişkisi kavramıyla yaz.
4. Mevlana'nın genel düşüncesinden hoşgörü ve insan-ı kâmil kavramlarını ekle.

Kendini kontrol et: Yazdığın kavramlar, sayfa 92'deki deniz ve boş kap benzetmesini açıklamaya yetiyor mu?

Hacı Bektaş Veli akıl ve bilgiyi, insan sevgisi ve gönül ile birleştirir.

1. Sayfa 92'deki Makâlât parçasını hatırla: gönül ile Tanrı arasında perde yoktur.
2. Bu parçadan gönül kavramını yaz.
3. Hacı Bektaş Veli'nin öğretisini özetleyen dört kapı kırk makam ile ilim ve irfan kavramlarını ekle.
4. İnsana bakışını anlatan insan sevgisi ve hoşgörü kavramlarını da listeye yaz.

Kendini kontrol et: Yazdığın kavramlardan en az biri sayfa 92'deki Makâlât parçasında geçiyor mu?

Yunus Emre Tanrı'ya ulaşmada aşkı ve gönlü esas alır.

1. Sayfa 92'deki şiiri hatırla: "Aşkın aldı benden beni, bana seni gerek seni".
2. Şiirde tekrar eden kavramları yaz: aşk, Hak (Tanrı), gönül.
3. Yunus Emre'nin insana bakışını anlatan "yaratılanı yaratandan ötürü sevmek" ve hoşgörü kavramlarını ekle.

Kendini kontrol et: Yazdığın kavramlardan aşk ve gönül, şiirin ana duygusunu karşılıyor mu?

Garib-name'de gönül Tanrı'nın dilediği yerdir; akıl yerine gönül öne çıkar.

1. Aynı sayfadaki Garib-nâme dizelerine dön; tekrar eden kavramları bul: gönül, Hak.
2. Gönlün Tanrı'nın kendi özü için yarattığı yer olduğunu not et.
3. Âşık Paşa'nın inancı akıl yerine gönülle temellendirdiğini kavram olarak yaz; aşk kavramını ekle.

Kendini kontrol et: Bu kavramlar, yukarıdaki ğ-2 sorusuna verdiğin cevapla uyumlu mu?

Kierkegaard imanı aklı aşan paradoks ve bireysel sıçrayış olarak görür.

1. Aynı sayfadaki h-2 sorusunu hatırla: Kierkegaard'a göre iman paradoksaldır, aklı aşar.
2. Bu bilgiden iman ve paradoks kavramlarını yaz.
3. Sayfa 95'teki ç görüşünden birey, bilinmezliğe atılan adım (inanç sıçrayışı) ve teslimiyet kavramlarını ekle.
4. Bireyin seçim karşısındaki durumunu anlatan kaygı kavramını listeye yaz.

Kendini kontrol et: Yazdığın kavramlar, imanın neden akılla açıklanamadığını gösteriyor mu?

Tanrı gönlü kendi özü için yaratmış, kendisinin gönülde aranmasını istemiştir. Cennet ve dünya gönülden önemsizdir. İnanç akılla değil kalp ve sevgiyle temellenir.

1. Sorudaki ipucunu fark et: Âşık Paşa, inancı akılla temellendirme konusunda farklı bir yol önerir.
2. Şiirde Tanrı'nın kendini nerede aratmak istediğini bul: "İstesinler beni gönülde" dizesi.
3. "Gönlü Hak kendi özü için eyledi" dizesinden gönlün Tanrı için yaratıldığı gerekçesini çıkar.
4. Evren ve cennetin bırakılıp gönlün övülmesini ikinci gerekçe olarak yaz.
5. Görüşünü toparla: İnsanı Tanrı'ya ulaştıran gönüldür; akıl tek başına yetmez.

Kendini kontrol et: Yazdığın her gerekçeyi şiirdeki belirli bir dizeyle gösterebiliyor musun?

Metinde herkes beklentisi oranında yücelir; kendini sevenler kendisinde, Tanrı'yı sevenler ise herkesten yüce olur. İmkansızı bekleyen en yüce kişidir.

1. Metinde sık geçen kelimeleri işaretle: yücelik, sevgi, beklenti, Tanrı, imkânsız.
2. Yücelmenin neye bağlandığını bul: herkes sevdiğinin ve beklentisinin yüceliği oranında yücelir.
3. En yüce kişileri belirle: Tanrı'yı seven ve imkânsızı bekleyen herkesten yüce olur.
4. Bu karşılaştırmaların cevap verdiği soruyu yaz: İnsan gerçek yüceliğe neyle ulaşır?

Kabul edilebilir başka cevaplar: Soru: İnsanın yüceliği neye göre belirlenir? (Sevgi ve beklenti oranında yücelme vurgusu esas alınırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın soruya metindeki "Tanrı'yı seven" ve "imkânsızı bekleyen" ifadeleri cevap veriyor mu?

İman paradoksal ve aklı aşar. Akılla kanıtlanamayan Tanrı'ya, imkansızı bekleyerek bireysel, içten ve riskli bir güvenle bağlanılır.

1. Sorudaki bilgiyi kullan: Kierkegaard'a göre iman paradoksaldır, yani aklı aşan bir durumdur.
2. Akıl yetmiyorsa geriye kalan yolu bul: iman, yani Tanrı'ya içten bağlanma.
3. Metindeki "imkânsızı bekleyen herkesten yüce olur" ifadesini imanın gerekçesi olarak kullan.
4. Görüşünü yaz: İman akılla kanıtlanamayan Tanrı'ya bireysel bir sıçrayış ve tam teslimiyettir.

Kendini kontrol et: Cevabın, imanın neden akılla açıklanamadığını ve neden yine de Tanrı'ya ulaştırdığını birlikte anlatıyor mu?

Tertullianus inancın akılla temellendirilemeyeceğini, vahyin akıl dışı olduğunu savunur.

1. Tertullianus'un akıl ile inanç arasındaki ilişkiye nasıl baktığını hatırla: iki alanı uzlaşmaz görür.
2. Ona ait ünlü sözü kavram olarak yaz: "Saçma olduğu için inanıyorum" (credo quia absurdum).
3. Temel kavramları sırala: iman, akıl-inanç karşıtlığı, saçma (paradoks).

Kendini kontrol et: Yazdığın kavramlar, sayfa 95'teki a görüşünde geçen ifadelerle örtüşüyor mu?

Augustinus'a göre iman akıldan önce gelir; inanan kişi anlamaya yönelir.

1. Augustinus'un iman ile akıl arasında hangisini önce koyduğunu hatırla: iman akıldan önce gelir.
2. Bu görüşü özetleyen ilkeyi yaz: anlamak için inanmak.
3. Bilginin Tanrı'dan gelen ışıkla oluştuğu düşüncesini aydınlanma (ilahi ışık) kavramıyla ekle.
4. Eserine adını veren Tanrı devleti kavramını listeye ekle.

Kendini kontrol et: Yazdığın kavramlar, sayfa 94'teki "Anlamak için önce kabul etmek gereklidir" görüşüyle uyumlu mu?

Gazali filozofların akıl yürütmesini eleştirir; kesin bilgiye şüpheden sonra kalbe doğan nurla ulaşılır.

1. Gazali'nin bilgiye ulaşma yolunu hatırla: önce şüphe eder, sonra kesin bilgiyi arar.
2. Akla bakışını belirle: akıl değerlidir ama sınırlıdır; aklın sınırlılığı kavramını yaz.
3. Kesin bilginin kaynağını ekle: kalbe doğan bilgi yani keşf (sezgi) ve tasavvuf.

Kendini kontrol et: Yazdığın kavramlar akıl, şüphe ve kalp arasındaki ilişkiyi gösteriyor mu?

Farabi akıl ile dinin aynı hakikati farklı yollarla anlattığını savunur.

1. Farabi'nin akıl ile din arasındaki ilişkiye bakışını hatırla: ikisi aynı hakikati farklı yollarla anlatır.
2. Varlığın Tanrı'dan basamak basamak çıkışını anlatan kavramları yaz: akıllar silsilesi (sudur), faal akıl.
3. Siyaset felsefesindeki temel kavramı ekle: erdemli şehir.

Kendini kontrol et: Yazdığın kavramlar, sayfa 95'teki b görüşündeki varlık hiyerarşisiyle uyumlu mu?

Kitaptaki Kutadgu Bilig dizelerinde Tanrı'nın birliğine gönülle inanılması, aklın bırakılıp gönlün dinlenmesi öğütlenir. Bu yüzden temel kavramlar gönül ve imandır; eserin genelinde kut ve bilgi de öne çıkar.

1. Tablodaki Yûsuf Has Hâcib satırını bul ve s. 91'deki d metnine dön.
2. Şiirin günümüz Türkçesini oku: Tanrı'nın birliğine inanılması, aklın bırakılıp gönülle inanılması öğütlenir.
3. Metinde öne çıkan sözcükleri kavram olarak seç: gönül, iman, Tanrı'nın birliği.
4. Tanrı bilgisinde aklın yerine gönlün konduğunu belirt; Kutadgu Bilig'in genelinde öne çıkan kut ve bilgiyi de ekleyebilirsin.

Kendini kontrol et: Yazdığım kavramlar Kutadgu Bilig dizelerinin günümüz Türkçesindeki sözcüklerle eşleşiyor mu?