Ana sayfa›Kitaplar›Matematik 11. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 206
Matematik 11. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 206 Cevapları
Yapay zekâ ile hazırlandı ve kontrol edildi
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
4b-Tablo9 p(x) Grafikp(x) = -2 sin3x - 1 fonksiyonunun grafiğini ızgara üzerine çizme
Çözüm Yolu
sinx grafiği x ekseninde 1/3 oranında sıkıştırılır, x eksenine göre yansıtılıp 2 kat gerilir, 1 birim aşağı ötelenir. Önemli noktalar: (0,-1), (π/6,-3), (π/3,-1), (π/2,1), (2π/3,-1).
- Referans f(x)=sinx fonksiyonunda x yerine 3x yazıldığı için periyot T=2π/3 olur ve grafik yatayda 1/3 oranında sıkıştırılır.
- -2 katsayısı nedeniyle grafik x eksenine göre yansıtılır ve düşeyde 2 kat gerilir.
- Sonuçtan 1 çıkarıldığı için eğri 1 birim aşağı ötelenir; orta çizgi y=-1 ve görüntü kümesi [-3,1] olur.
- Bir periyottaki ana noktalar hesaplanır: (0,-1), (π/6,-3), (π/3,-1), (π/2,1) ve (2π/3,-1).
- Bu noktalar ızgarada işaretlenip düzgün sinüs eğrisiyle birleştirilir ve 2π/3 periyoduyla devam ettirilir.
- Negatif katsayıyı unutup x=0'dan sonra grafiği yukarı başlatmak — -2 çarpanı yüzünden eğri (0,-1) noktasından önce (π/6,-3) çukuruna iner.
- Periyodu 2π alıp 3 ile çarparak 6π çizmek — sin(3x) yatay sıkışma yapar, periyot 3'e bölünerek 2π/3 bulunur.
Kendini kontrol et: Çizdiğin grafikte x=π/6 için y=-3 ve x=π/2 için y=1 noktalarının sağlandığını kontrol et.
4b-Tablo9 p(x) Grafik/PeriyotGrafiğe bakarak p fonksiyonunun periyodunu yazma
Çözüm Yolu
Grafik, her 2π/3 uzunluğundaki aralıkta kendini tekrar eder.
- Verilen: p(x)=-2sin3x-1; sin x'in periyodu 2π'dir.
- x'in katsayısı 3 olduğundan grafik yatayda 3 kat sıkışır.
- Periyot 2π/3 bulunur.
- Grafikte de eğri her 2π/3 uzunluğunda kendini tekrar eder.
- Ardışık iki y=-1 kesişimi arasındaki π/3 mesafesini periyot sanmak — yarım dalga değil, çukur ve tepeden oluşan tam dalga boyu alınmalıdır.
Kendini kontrol et: Grafikte ardışık iki tepe (örneğin x=π/2 ve x=7π/6) arasındaki yatay uzaklığın 2π/3 olduğunu doğrula.
4b-Tablo9 p(x) Grafik/Max-MinGrafiğe bakarak maksimum ve minimum noktalarını ve değerlerini yazma
Çözüm Yolu
Grafik y=-1 çizgisi etrafında 2 birim yukarı ve aşağı salınır; en yüksek 1, en düşük -3'tür.
- Verilen: p(x)=-2sin3x-1; -1 ≤ sin3x ≤ 1 kullanılır.
- -2 ile çarpıp 1 çıkarınca -3 ≤ p(x) ≤ 1 bulunur.
- Maksimum 1, sin3x=-1 iken: 3x=3π/2+2πk, yani x=π/2+2πk/3.
- Minimum -3, sin3x=1 iken: 3x=π/2+2πk, yani x=π/6+2πk/3 (k∈Z).
- Grafikte eğri y=-1 çizgisi etrafında 2 birim yukarı-aşağı salınır; sonuç doğrulanır.
- Tekrar terimine +2πk eklemek — fonksiyonun periyodu 2π/3 olduğundan tepe ve çukur noktaları +2πk/3 adımlarıyla tekrarlanır.
- sinx'teki gibi x=π/6 noktasını maksimum sanmak — öndeki -2 katsayısı tepeleri çukura çevirdiği için x=π/6 minimum noktasıdır.
Kendini kontrol et: k=0 için x=π/2 ve x=π/6 değerlerini p(x) kuralında yerine yazarak 1 ve -3 çıktığını doğrula.
4b-Tablo9 p(x) Grafik/Artan-AzalanGrafiğe bakarak artan ve azalan olduğu aralıkları yazma
Çözüm Yolu
Minimum x=π/6'da, maksimum x=π/2'dedir; minimumdan maksimuma artar, maksimumdan sonraki minimuma azalır.
- Verilen: p(x)=-2sin3x-1; bir periyot [0, 2π/3] aralığında incelenir.
- Grafikte en düşük nokta x=π/6'da, en yüksek nokta x=π/2'de görülür.
- x=0'dan π/6'ya eğri iner: [0, π/6] aralığında azalan.
- π/6'dan π/2'ye eğri yükselir: [π/6, π/2] aralığında artan.
- π/2'den 2π/3'e yine iner: [π/2, 2π/3] aralığında azalan; bu düzen her 2π/3'te tekrarlanır.
Kabul edilebilir başka cevaplar: (0,π/6) ve (π/2,2π/3) aralıklarında azalan, (π/6,π/2) aralığında artan; 2π/3 periyotla tekrarlanır. (Artan ve azalan aralıkların uç noktalar hariç açık aralıklarla gösterilmesi durumunda.)
- Aralık olarak y değerlerini [-3,1] yazmak — artanlık ve azalanlık aralıkları her zaman x eksenindeki değerlerle ifade edilir.
- Grafiği soldan sağa okumayıp [0,π/6] aralığına artan demek — x artarken y değeri -1'den -3'e düştüğü için fonksiyon azalandır.
Kendini kontrol et: Artan aralık başlangıcı x=π/6'da fonksiyonun çukurda (-3), bitişi x=π/2'de tepede (1) olduğunu kontrol et.
4b-Tablo9 p(x) Cebirsel/PeriyotCebirsel olarak p fonksiyonunun periyodunu bulma
Çözüm Yolu
g(x)=k·sin(mx+r)+s için T=2π/|m| ve burada m=3'tür.
- p(x) = -2·sin 3x - 1, g(x) = k·sin(mx + r) + s biçimindedir; burada m = 3.
- Katsayı k ve öteleme s periyodu değiştirmez; periyot T = 2π/|m| ile bulunur.
- T = 2π/3 elde edilir.
- Formülde m yerine öndeki -2 katsayısını kullanmak — genlik katsayısı k periyodu etkilemez, yalnız x'in katsayısı m=3 kullanılır.
Kendini kontrol et: p(x+2π/3) = -2sin(3x+2π)-1 = -2sin3x-1 = p(x) eşitliğinin sağlandığını cebirsel olarak doğrula.
4b-Tablo9 p(x) Cebirsel/Max-MinCebirsel olarak maksimum-minimum noktaları ve değerlerini bulma
Çözüm Yolu
-1≤sin3x≤1 olduğundan p=-2sin3x-1; sin3x=-1 iken 2-1=1, sin3x=1 iken -2-1=-3 olur.
- -1 ≤ sin 3x ≤ 1 olduğundan p(x) = -2·sin 3x - 1 değerleri bu sınırlardan bulunur.
- -2 negatif olduğundan en büyük değer sin 3x = -1 iken: p = 2 - 1 = 1.
- sin 3x = -1 için 3x = 3π/2 + 2πk, yani x = π/2 + 2πk/3 (k∈Z).
- En küçük değer sin 3x = 1 iken: p = -2 - 1 = -3.
- sin 3x = 1 için 3x = π/2 + 2πk, yani x = π/6 + 2πk/3 (k∈Z).
- sin3x=1 iken maksimum değer bulunduğunu sanmak — -2 ile çarpıldığı için sin3x=1 minimum (-3), sin3x=-1 maksimum (1) verir.
- 3x=3π/2+2πk eşitliğinde yalnız 3π/2 terimini 3'e bölüp 2πk terimini bölmemek — eşitliğin sağındaki her terim 3'e bölünmelidir.
Kendini kontrol et: Bulduğun maksimum (1) ve minimum (-3) değerlerinin ortalamasının orta çizgi s=-1 değerini verdiğini kontrol et.
4b-Tablo9 p(x) Cebirsel/Artan-AzalanCebirsel olarak artan ve azalan olduğu aralıkları bulma
Çözüm Yolu
-2 katsayısı yönü ters çevirir; sin3x'in azaldığı aralıklarda p artar. sin3x, 3x∈[π/2,3π/2] aralığında azalır, yani x∈[π/6,π/2] için p artar.
- -2 katsayısı yönü ters çevirir: sin 3x azalırken p artar, sin 3x artarken p azalır.
- sin 3x, 3x ∈ [π/2 + 2πk, 3π/2 + 2πk] için azalır; 3'e bölünce x ∈ [π/6 + 2πk/3, π/2 + 2πk/3].
- Bu aralıklarda p artandır (k∈Z).
- sin 3x, 3x ∈ [-π/2 + 2πk, π/2 + 2πk] için artar; yani x ∈ [-π/6 + 2πk/3, π/6 + 2πk/3] aralıklarında p azalandır.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Artan: (π/6+2πk/3, π/2+2πk/3); azalan: (π/2+2πk/3, 5π/6+2πk/3) (k∈Z). (Aralıkların açık parantezle veya ardışık pozitif başlangıç noktalarıyla ifade edilmesi durumunda.)
- -2 katsayısının yön değiştirdiğini unutmak — negatif çarpan sin3x fonksiyonunun artan ve azalan olduğu aralıkları birbiriyle değiştirir.
- 3x için yazılan aralık sınırlarını 3'e bölerken periyot ekini 2πk bırakmak — sınırların tamamı 3'e bölünerek +2πk/3 yazılmalıdır.
Kendini kontrol et: k=0 için artan aralığın uçlarında p(π/6)=-3 ve p(π/2)=1 olup değerin gerçekten arttığını doğrula.
5g(x)=k·sin(mx+r)+s için nitel özelliklerle ilgili genellemeler oluşturma
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Periyot T=2π/|m|; maksimum |k|+s, minimum -|k|+s (k>0 ise sinüsün max noktalarında max); orta çizgi y=s; r yatay ötelemeyi (-r/m kadar) belirler; k<0 ise artan-azalan aralıklar yer değiştirir.Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
Tablodaki örneklerden: m periyodu, k genliği ve yönü, r yatay kaymayı, s düşey kaymayı belirler. Değer kümesi [s-|k|, s+|k|] olur.
- Tablo 8 ve Tablo 9'daki örneklerden k, m, r ve s katsayılarının grafik üzerindeki etkileri tek tek incelenir.
- Her gerçek x için ifade tanımlı olduğundan tanım kümesi R, görüntü kümesi ise [s-|k|, s+|k|] aralığı olarak genellenir.
- Yatay sıkışma ve gerilmeyi yalnız m belirlediğinden periyodun T=2π/|m| olduğu ve yatay ötelemenin -r/m kadar gerçekleştiği belirlenir.
- Orta çizginin y=s olduğu, maksimum değerin s+|k| ve minimum değerin s-|k| olduğu ifade edilir.
- k>0 iken artan-azalan yönünün korunduğu, k<0 iken x eksenine göre yansıma nedeniyle artan ve azalan aralıkların yer değiştirdiği yazılır.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Tanım kümesi R, görüntü kümesi [s-|k|,s+|k|], periyodu 2π/|m| olan ve periyodikliği nedeniyle R'de bire bir olmayan fonksiyondur. (Tablo 7'deki bire birlik ve örtenlik gibi diğer nitel özellikleri de içeren doğru genellemeler.)
- Genlik ve periyotta mutlak değer kullanmamak — k veya m negatif olduğunda maksimum s+k değil s+|k|, periyot ise 2π/|m| olur.
- Yatay öteleme miktarını doğrudan -r sanmak — mx+r=m(x+r/m) olduğundan yatay kayma miktarı m katsayısına da bağlıdır (-r/m).
Kendini kontrol et: Genellemelerini p(x)=-2sin3x-1 örneğinde (k=-2, m=3, r=0, s=-1) deneyerek tablodaki sonuçlarla uyuştuğunu kontrol et.
6Genellemeleri varsayımlarla karşılaştırıp g(x) özellikleri için önermeler oluşturma
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Önerme: Her k,m,r,s için g(x)=k·sin(mx+r)+s fonksiyonunun periyodu 2π/|m|, değer kümesi [s-|k|, s+|k|]'dır; ∀x için g(x+2π/|m|)=g(x).Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
Cebirsel ifade: sin'in periyodu 2π olduğundan mx+r ifadesi 2π artınca g aynı değeri alır, bu da x'in 2π/|m| artmasına denk gelir. Sözel olarak da ifade edilebilir.
- 3. sorudaki başlangıç varsayımları ile 5. soruda ulaşılan genellemeler karşılaştırılarak doğrulanan özellikler belirlenir.
- k≠0 ve m≠0 koşulu altında g(x)=k·sin(mx+r)+s fonksiyonunun nitel özellikleri kesin yargı bildiren önermeye dönüştürülür.
- Periyot önermesi cebirsel olarak '∀x∈R için g(x+2π/|m|)=g(x) olup esas periyot T=2π/|m| dir' biçiminde yazılır.
- Görüntü kümesi '∀x∈R için s-|k| ≤ g(x) ≤ s+|k| olduğundan görüntü kümesi [s-|k|,s+|k|] dir' şeklinde ifade edilir.
Kabul edilebilir başka cevaplar: k≠0 ve m≠0 iken g(x)=k·sin(mx+r)+s fonksiyonu R'de tanımlı, görüntü kümesi [s-|k|,s+|k|], maksimumu s+|k|, minimumu s-|k| ve periyodu 2π/|m| olan fonksiyondur. (Önermenin sözel olarak koşulları ve nitel özellikleri doğru biçimde ifade etmesi durumunda.)
- k≠0 ve m≠0 ön koşulunu göz ardı etmek — m=0 olursa fonksiyon sabitlenir ve T=2π/|m| periyot ifadesi tanımsız olur.
Kendini kontrol et: Yazdığın önermenin ön koşulları (k≠0, m≠0) ve kesin doğruluk değeri taşıyan matematiksel bir yargı içerdiğini kontrol et.