Türk Dili Ve Edebiyatı 9.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 135 Cevapları

Birinci dörtlükte 'Bağlamışlar, çözülmüyor' dizesiyle başlayan düğüm imgesi, son dörtlükte 'Bir kördüğüm baştan sona tamamı... / Çözemedim, çözülmüyor Mihriban' dizeleriyle zirveye ulaşarak şiirin başı ve sonu arasında güçlü bir anlamsal bütünlük kurmuştur.

1. Son dörtlükteki 'Tarife sığmıyor aşkın anlamı' ve 'Çözemedim, çözülmüyor' dizelerini okuyun.
2. Kördüğümün özelliğini belirleyin: çözülmesi çok zor ya da imkânsız bir düğüm.
3. Bu özelliği aşkın açıklanamayan, içinden çıkılamayan doğasıyla eşleştirin.
4. İlk dörtlükteki 'Bağlamışlar, çözülmüyor' dizesiyle bağlantıyı da belirterek cevabınızı yazın.

Kendini kontrol et: Cevabınız son dörtlükteki 'tarife sığmıyor' ve 'çözülmüyor' ifadeleriyle uyumlu mu?

'Ayrılıktan zor belleme ölümü', 'Gözlerim görmüyor, aklım şaşıyor', 'Tabiplerde ilâç yoktur yarama', 'Ancak çeken bilir bu derdi, gamı' dizeleri şairin içinde bulunduğu derin aşk ıstırabını ve çaresizliğini yansıtmaktadır.

1. Şairin duygusunu yansıtan dizeleri işaretleyin: 'Gözlerim görmüyor, aklım şaşıyor', 'Tabiplerde ilâç yoktur yarama'.
2. Her dizeden bir ruh hâli çıkarın: şaşkınlık, çaresizlik, keder, özlem.
3. Çıkarımlarınızı arkadaşlarınızınkilerle karşılaştırıp ortak noktaları belirleyin.
4. Ortak noktaları dizelerden kanıtlarla birlikte yazın.

Kendini kontrol et: Yazdığınız her ruh hâli için şiirden bir dize gösterebiliyor musunuz?

Şiirin başlığında da parantez içinde belirtildiği üzere temel kavram 'aşk'tır; şiir boyunca bu aşkın ayrılık, özlem ve çaresizlik boyutu işlenmiştir.

1. Şiirin başlığında parantez içindeki 'Aşk' sözcüğüne dikkat edin.
2. Dörtlüklerde sürekli tekrar eden duyguları belirleyin: ayrılık, özlem, çaresizlik.
3. Başlıktaki kavramla tekrar eden duyguları birleştirerek temayı kısa bir ifadeyle yazın.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Aşk (Başlıktaki kavramdan hareketle genel tema olarak yazılırsa) · Ayrılık acısı ve özlem (Aşkın ayrılık boyutu öne çıkarılarak yazılırsa)

Kendini kontrol et: Yazdığınız tema şiirin bütün dörtlüklerini kapsıyor mu?

Aşk ve ayrılık teması edebiyatın tüm türlerinde işlenebilir; roman psikolojik derinlik ve zaman genişliği, hikâye yoğunluk, tiyatro ise görsel/dramatik canlandırma üstünlüğü sunar.

1. Temanın (kavuşulamayan aşk) hangi anlatım olanaklarına ihtiyaç duyduğunu düşünün: olay, zaman, kişiler, iç dünya.
2. Roman, hikâye ve tiyatronun ayırt edici özelliklerini karşılaştırın: geniş anlatım, yoğunluk, sahnede canlandırma.
3. Temaya en uygun bulduğunuz türü seçin.
4. Seçiminizi o türün bir özelliğine dayanan gerekçeyle yazın.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Roman (Ayrılık sürecinin ve kahramanların iç dünyasının ayrıntılı anlatımı gerekçe gösterilirse) · Tiyatro (Acının sahnede ses ve beden diliyle doğrudan yaşatılması gerekçe gösterilirse) · Hikâye (Tek bir ayrılık anının yoğun ve etkili anlatımı gerekçe gösterilirse)

Kendini kontrol et: Gerekçeniz, seçtiğiniz türün diğer türlerden ayrılan bir özelliğine dayanıyor mu?

Şiirde 'gönlümü/ölümü', 'düşüyor/şaşıyor/üşüyor', 'hile/dile/bile', 'yarama/arama/var ama', 'gülüne/külüne/tahammülüne', 'anlamı/gamı/tamamı' ses benzerlikleri koşma tipi uyak düzeniyle iç ahengi kurmaktadır.

1. Dize sonlarındaki ses benzerliklerini ve dörtlük sonlarında tekrarlanan 'Mihriban' sözcüğünü bulun.
2. Bu benzerliklerin dizeleri ses yönünden birbirine bağladığını fark edin.
3. Katkılarını sıralayın: müzikalite, ritim, akılda kalıcılık, duygunun güçlenmesi.
4. Bir ses benzerliği örneği vererek görüşünüzü sözlü olarak açıklayın.

Kendini kontrol et: Bir dörtlüğü yüksek sesle okuduğunuzda dize sonlarındaki seslerin tekrarı ritim duygusu veriyor mu?

Abdurrahim Karakoç, âşık tarzı halk şiiri geleneğinin en yaygın ölçüsü olan 11'li hece ölçüsünü kullanarak şiire dengeli bir ritim kazandırmıştır.

1. Birkaç dizenin hecelerini sayarak hepsinin 11 hece olduğunu doğrulayın.
2. Bu düzenin halk şiirinde kullanılan hece ölçüsü olduğunu hatırlayın.
3. Eşit hece sayısının okumada düzenli bir ritim ve ses dengesi sağladığını belirtin.
4. Bestelenme ve ezberlenme kolaylığını da gerekçe olarak ekleyip söyleyin.

Kendini kontrol et: 'Taşa çalsam ezilmiyor Mihriban' dizesinde ünlüleri saydığınızda 11 buluyor musunuz?

Halk şiirindeki koşma nazım biçiminin dörtlük yapısı, temanın adım adım derinleştirilerek son dörtlükte (tapşırma/sonuç bölümünde) kördüğüm imgesiyle bağlanmasına olanak tanımıştır.

1. Şiirin altı dörtlükten oluştuğunu belirleyin.
2. Her dörtlüğün aşkın hangi yönünü işlediğini not edin: bağlılık, yazıya sığmama, töre, sınırsızlık, sabır, kördüğüm.
3. Her dörtlüğün 'Mihriban' ile bitip kendi içinde bir bütün oluşturduğunu fark edin.
4. Dörtlük düzeninin temayı aşama aşama geliştirdiğini sözlü olarak açıklayın.

Kendini kontrol et: Her dörtlükte işlenen aşk yönünü birer sözcükle söyleyebiliyor musunuz?

Abdurrahim Karakoç, Anadolu âşık edebiyatı geleneğindeki 'aşk derdini derman bilen, kaderine ve sevdasına razı olan sadık âşık' tavrını sürdürmektedir.

1. Şairin aşk hakkında hüküm bildirdiği dizeleri bulun: 'Aşka hudut çizilmiyor', 'Çözemedim, çözülmüyor'.
2. Şairin aşktan kurtulmaya çalışıp çalışmadığını ve acıya nasıl baktığını belirleyin.
3. Tutumu nitelendiren sözcükleri seçin: teslimiyet, tutku, kabullenme, sadakat.
4. Tutumu dizelerden kanıtla birlikte söyleyin.

Kendini kontrol et: Söylediğiniz tutumu şiirden en az bir dizeyle gösterebiliyor musunuz?

Eleştirel okuma/dinleme becerisi kapsamında öğrenci, şairin aşka dair öznel tutumunu kendi değerleri ve yaşam bakışı çerçevesinde değerlendirerek gerekçelendirir.

1. (a) bölümünde belirlediğiniz şairin tutumunu kısaca hatırlayın.
2. Bu tutuma katılıp katılmadığınıza ya da kısmen katıldığınıza karar verin.
3. Görüşünüzü destekleyen en az bir gerekçe ve şiirden bir dize seçin.
4. Görüşünüzü 'Katılıyorum/Katılmıyorum, çünkü…' yapısıyla açık ve saygılı bir dille yazın.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Tutumuna tamamen katılmak (Aşkın sınırsızlığı ve sadakat gibi gerekçelerle desteklenirse) · Tutumuna katılmamak (Aşk acısının insanı çaresizliğe sürüklememesi gerektiği gibi bir gerekçeyle desteklenirse)

Kendini kontrol et: Yazınızda açık bir görüş ve onu destekleyen en az bir gerekçe var mı?

Abdurrahim Karakoç, yalın halk Türkçesi içinde tezat, teşhis, mübalağa, tenasüp ve istiare sanatlarını büyük bir ustalıkla kullanarak şiirin anlam derinliğini sağlamıştır.

1. Karşıt kavramları bulun: alev–üşümek, kar–köz, bağlamak–çözülmek (tezat).
2. İnsana özgü özellik verilen varlığı belirleyin: titreyip üşüyen alev (teşhis).
3. Abartılı anlatımları bulun: 'Ayrılıktan zor belleme ölümü', 'Kar koysan köz olur' (mübalağa).
4. Benzetmeleri belirleyin: aşkın kördüğüme, derdin yaraya benzetilmesi (teşbih/istiare).
5. Aynı alandan kavramları gruplayın: tabip–ilaç–yara, bülbül–gül (tenasüp).
6. Her sanatı şiirden bir dize örneğiyle söyleyin.

Kendini kontrol et: Söylediğiniz her sanat için şiirden somut bir dize gösterebiliyor musunuz?