Felsefe Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 101 Cevapları

Rasyonalizm doğuştan gelen ve önsel akıl ilkelerini güvenilir bilginin temeli sayar.

1. İstenen: Rasyonalizm satırına görüşün açıklamasını yazmak.
2. Sayfa 100'deki rasyonalizm paragrafına bakıyoruz.
3. Rasyonalistler duyuların yanıltıcı olduğunu, güvenilir bilginin kaynağının akıl olduğunu söyler.
4. Akıl doğuştan bazı bilgilere (apriori bilgi) sahiptir.

Kendini kontrol et: Yazdığın açıklamada bilginin kaynağı olarak akıl açıkça belirtiliyor mu?

Bergson'a göre bilim ve akıl varlığı parçalı verir, sezgi ise bütünsel kavrar.

1. İstenen: Entüisyonizm satırına görüşün açıklamasını yazmak.
2. Sayfa 101'deki metinde Bergson'un iki tür bilgi ayrımına bakıyoruz.
3. Akılla elde edilen bilimsel bilgi varlığı parçalı ve donuk verir.
4. Sezgiyle elde edilen mutlak bilgi varlığı canlı, hareketli ve bütün olarak kavrar; dille ifade edilemez.

Kendini kontrol et: Açıklamanda sezginin aracısız bir bilgi yolu olduğu belirtiliyor mu?

Her ikisi de duyu verilerini tek başına güvenilir saymaz.

1. İstenen: Entüisyonizmin diğer görüşlerle benzerliğini yazmak.
2. Rasyonalizm duyuların yanıltıcı olduğunu savunur.
3. Entüisyonizm de duyulara değil aracısız sezgiye güvenir.

Kendini kontrol et: Yazdığın ortak nokta iki akımın metindeki açıklamasında da bulunuyor mu?

Rasyonalizm, empirizm ve kritisizm dille ifade edilebilen bilgiyi esas alır.

1. İstenen: Entüisyonizmin diğer görüşlerden farkını yazmak.
2. Metinde diğer görüşler bilgiyi akla, deneye ya da ikisinin birleşimine dayandırır.
3. Entüisyonizm ise bilgiye aracısız sezgiyle ulaşıldığını savunur.
4. Bergson'a göre sezgiyle elde edilen mutlak bilgi dille ifade edilemez, bilimsel bilgi ise edilebilir.

Kendini kontrol et: Rasyonalizm, empirizm ve kritisizmin her biriyle farkı gösterebildin mi?

Kritisizme göre içeriksiz düşünce boş, kavramsız duyum kördür; deneyim akıl kategorileriyle anlam kazanır.

1. Soruyu iki bakış açısından düşün: duyu verisi tek başına mı, akılla mı anlam kazanır?
2. Kant'ın "kavramsız görüler kördür" sözünü hatırla; akıl kategorileri olmadan duyum düzenlenemez.
3. Empiristlerin bilginin duyum ve deneyimle oluştuğunu savunduğunu karşı görüş olarak ekle.
4. Bir görüş seç ve bir örnekle gerekçelendir.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Evet; deneyim kendi başına bilgi verir, zihin her şeyi duyumlardan öğrenir. (Empirist bakış açısıyla gerekçelendirilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cevabını destekleyen bir örnek ve ona karşı çıkan bir görüş yazdın mı?

Duyular koşullara ve kişiye göre değiştiği için tek başına kesin güvenilirlik sağlamaz.

1. Duyuların bizi yanılttığı bir örnek düşün; örneğin suya batan çubuğun kırık görünmesi.
2. Pyrrhon'un aynı yiyeceğin kimine tatlı, kimine acı gelmesi örneğini hatırla.
3. Duyuların kişiye ve koşula göre değiştiğini belirt.
4. Bu nedenle duyulardan gelen bilginin her zaman güvenilir olmadığı sonucuna var.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Çoğunlukla güvenilirdir; yanılgılar başka duyularla ya da ölçüm araçlarıyla düzeltilebilir. (Empirist bakışla, yanılgıların düzeltilebildiği gerekçesiyle savunulursa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Verdiğin örnek, duyunun gerçekten yanıldığı bir durumu mu gösteriyor?

Cevap görüşe bağlıdır; matematiksel doğrular önsel bilgiye örnek verilir.

1. Önsel (apriori) bilginin deneyden önce, doğuştan bulunan bilgi olduğunu hatırla.
2. Rasyonalistlerin, örneğin Platon'un, tüm bilgilerin doğuştan var olduğunu savunduğunu yaz.
3. Locke'un zihni boş levha (tabula rasa) saydığını karşı görüş olarak ekle.
4. Matematik ya da mantık ilkelerinden bir örnekle kendi görüşünü gerekçelendir.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Evet; matematik ve mantık ilkeleri deneyden bağımsız olarak bilinir. (Rasyonalist bakış açısıyla savunulursa geçerlidir.) · Hayır; zihin doğuştan boş bir levhadır, her bilgi deneyimle kazanılır. (Empirist bakış açısıyla savunulursa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cevabında hem rasyonalist hem empirist görüşü doğru filozofa bağladın mı?

Bergson'a göre sezgi dille ifade edilemez; bu yüzden doğrulama sorunludur.

1. Bergson'a göre sezgiyle elde edilen mutlak bilginin dille ifade edilemediğini hatırla.
2. Dille ifade edilemeyen bir bilginin başkalarınca sınanmasının zor olduğunu belirt.
3. Sezgiyle ortaya çıkan bir fikrin sonradan deney veya akıl yürütmeyle test edilebileceğini ekle.
4. Bu iki yönü karşılaştırarak kendi görüşünü yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Hayır; sezgi kişiye özgü ve aracısız olduğu için bilimsel ya da mantıksal denetime tabi tutulamaz. (Entüisyonist bakış açısıyla gerekçelendirilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cevabın, sezginin kişisel ve dille aktarılamaz olmasının denetimi nasıl etkilediğini açıklıyor mu?

Bu bir Sokratik tartışma sorusudur, tek doğru yoktur. Duyu yanıltabilir, akıl içeriksiz kalabilir, sezgi denetlenemez. Kritisizm deney ile aklın birlikteliğini savunur; sezgiyi bilgi kaynağı olarak eklemez.

1. Soruda istenenin bilgi kaynaklarından birinin tek başına yeterliliğini tartışmak olduğunu belirle.
2. Duyunun yanıltabileceğini, aklın deney olmadan içeriksiz kalabileceğini, sezginin denetlenemeyeceğini sırayla değerlendir.
3. Rasyonalizmin aklı, empirizmin duyuyu, entüisyonizmin sezgiyi temel aldığını tablodaki açıklamalarla eşleştir.
4. Kant'ın kritisizminin duyu verileri ile aklın kategorilerini birleştirdiğini hatırla.
5. Gerekçeli bir sonuç yaz: Örneğin hiçbiri tek başına yeterli değildir, kaynaklar birbirini tamamlar.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Akıl tek başına yeterlidir. (Rasyonalist bakışla, matematik gibi önsel doğrulara dayanılarak gerekçelendirilirse geçerlidir.) · Duyu ve deney yeterlidir. (Empirist bakışla, bilginin gözlem ve deneyle doğrulanması gerektiği savunulursa geçerlidir.) · Sezgi yeterlidir. (Bergson ya da Gazali gibi mutlak bilginin sezgiyle kavrandığı gerekçelendirilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Seçtiğim görüşün zayıf yönüne karşı bir itiraz yazıp ona cevap verebiliyor muyum?

Kritisizm aklı da bilginin bir bileşeni sayar; sezgicilik de duyu verilerine tam güvenmez.

1. İstenen: Rasyonalizmin diğer görüşlerle benzerliklerini bulmak.
2. Kritisizm de bilginin oluşumunda aklın kategorilerine yer verir; bu, rasyonalizmle ortak noktadır.
3. Rasyonalizm duyuları yanıltıcı sayar; entüisyonizm de duyu verilerini mutlak bilgiye yetmez görür.

Kendini kontrol et: Yazdığın benzerlik, karşılaştırdığın akımın metindeki açıklamasında da yer alıyor mu?

Rasyonalizm tek kaynak olarak akla dayanır, deney ve sezgiyi birincil saymaz.

1. İstenen: Rasyonalizmin diğer görüşlerden farklarını yazmak.
2. Empirizm deneyi kaynak sayarken rasyonalizm aklı temel alır.
3. Entüisyonizm aracısız sezgiye dayanırken rasyonalizm akıl yürütmeyi esas tutar.

Kendini kontrol et: Her fark için iki akımın bilgi kaynağını yan yana yazabildin mi?

Empirizme göre doğuştan bilgi yoktur, bilgi gözlem ve deneyle kazanılır.

1. İstenen: Empirizm satırına görüşün açıklamasını yazmak.
2. Sayfa 100'deki empirizm paragrafına bakıyoruz.
3. Locke'a göre zihin doğuştan boş bir levhadır (tabula rasa).
4. Bu levha yalnızca duyum ve deneyimle dolar; bu bilgiye aposteriori denir.

Kendini kontrol et: Açıklamanda "tabula rasa" ve "aposteriori" kavramlarını doğru kullandın mı?

Kritisizm bilginin içeriğini deneyden alır; bu noktada empirizmle örtüşür.

1. İstenen: Empirizmin diğer görüşlerle benzer yönünü bulmak.
2. Metinde empirizm bilginin kaynağını duyu ve deney olarak gösterir.
3. Kritisizm de bilgi edinme sürecinin duyum ve deneyle başladığını söyler.

Kendini kontrol et: Kant'ın "görüsüz kavramlar boştur" sözü, empirizmle hangi noktada buluştuğunu gösteriyor mu?

Empirizm doğuştan ilkeleri ve sezgisel kavrayışı reddeder.

1. İstenen: Empirizmin diğer görüşlerden farklarını yazmak.
2. Empirizm doğuştan bilgiyi reddeder; zihni boş levha sayar.
3. Rasyonalizm ise doğuştan akıl bilgisini kabul eder; bu bir zıtlıktır.
4. Entüisyonizm kaynağı sezgide arar, empirizm ise duyularda.

Kendini kontrol et: Yazdığın farklar, empirizmin "tek kaynak deneyimdir" görüşünden çıkıyor mu?

Kant'ın kritisizmi, rasyonalizm ile empirizmi uzlaştırarak bilginin imkânını eleştirel inceler.

1. İstenen: Kritisizm satırına görüşün açıklamasını yazmak.
2. Kant, rasyonalizmi ve empirizmi eleştirir; ikisini tek başına yetersiz bulur.
3. Duyu ve deney malzemeyi verir; akıldaki kategoriler bu malzemeyi işler.
4. Kant'ın sözü bunu özetler: kavramsız görüler kör, görüsüz kavramlar boştur.

Kendini kontrol et: Açıklamanda hem aklın hem deneyimin rolü yer alıyor mu?

Kritisizm iki görüşün haklı yanlarını birleştirir.

1. İstenen: Tabloda kritisizmin diğer görüşlerle benzer yönlerini yazmak.
2. Sayfa 100'deki metne bakıyoruz: Kant'a göre bilgi akıl ile deneyimin birlikte çalışmasıyla oluşur.
3. Akla rol vermesi, onu rasyonalizme yaklaştırır.
4. Duyu ve deneyle başlayan süreci kabul etmesi, onu empirizme yaklaştırır.

Kendini kontrol et: Yazdığın her benzerlik için hangi akımla ortak olduğunu belirttin mi?

Kritisizm tek kaynakçı yaklaşımları reddeder, bilginin sınırlarını belirler.

1. İstenen: Kritisizmin diğer görüşlerden farklarını yazmak.
2. Kant, bilginin kaynağının ne yalnız akıl ne yalnız deney olduğunu söyler.
3. Böylece tek kaynağı savunan rasyonalizm ve empirizmden ayrılır.
4. Sezgiyi tek yol gören entüisyonizmden de farklıdır.

Kendini kontrol et: Yazdığın farkta "yalnız" ya da "tek başına" vurgusu var mı?