Felsefe Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 119 Cevapları

Sokrates ve Farabi bilgiyi, Kant akıl ve ödev bilincini, Mill toplumsal faydayı, tasavvuf ise ilahi sevgiyi kaynak gösterir. Toplumcu görüş ise gelenek ve kültürü esas alır.

1. Sorunun tek doğru cevabı olmayan bir tartışma sorusu olduğunu fark et.
2. Olası kaynakları sırala: akıl, vicdan, din (tasavvufta ilahi sevgi), toplum ve gelenek.
3. Sayfa 117'deki görelilik ve evrensellik yaklaşımlarını hatırla; kaynağın görüşe göre değiştiğini belirt.
4. Kendi görüşünü seç ve bir gerekçeyle yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Kaynak akıldır; çünkü doğru ve yanlışı akıl yoluyla ayırt ederiz. (Evrensel ahlakı savunan yaklaşıma dayanarak gerekçelendirilirse geçerlidir.) · Kaynak toplum ve gelenektir; çünkü değerler toplumdan topluma değişir. (Görelilik yaklaşımına dayanarak gerekçelendirilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cevabında en az iki farklı kaynak ve kendi gerekçeli görüşün yer alıyor mu?

Metinde dürüstlük, yardımseverlik, doğruluk, adalet ve cesaret gibi değerlerin tüm insanlarca ortak kabul edildiği belirtilir. Yine de uygulama biçimleri kültüre göre farklılaşabilir.

1. Sayfa 117'de tüm insanların ortak kabul ettiği değerler listesini bul: dürüstlük, yardımseverlik, doğruluk, adalet, cesaret.
2. Bu değerlerin farklı kültürlerde de görüldüğünü örnekle düşün.
3. Uygulama biçimlerinin kültüre göre farklılaşabileceğini ekle.
4. Görüşünü "Evet, mümkündür" diye gerekçesiyle yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Kısmen mümkündür; temel değerler ortak olsa da bunların yorumu toplumdan topluma değişir. (Görelilik yaklaşımını da dikkate alıp gerekçelendirilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cevabında en az iki ortak değer ve bunların farklı kültürlerde görüldüğüne dair gerekçe var mı?

Bireylerin tercihleri ve koşulları farklı olsa da insan onuru, doğruluk gibi ilkeler ortak kalabilir. Kant'a göre ilkeler herkes için koşulsuz geçerlidir; karşı görüş ise farklılığı kanıt sayar.

1. "Bireysel farklılık" ile "temel ahlaki ilke" arasındaki farkı ayır.
2. Tercihler ve koşullar değişse de insan onuru, doğruluk gibi ilkelerin ortak kalabileceğini düşün.
3. Karşı görüşü de an: görelilik yaklaşımı farklılıkları evrensel yasaya karşı kanıt sayar.
4. Görüşünü seç ve "engel olmaz" ya da "olur" diye gerekçesiyle yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Evet, engel olur; çünkü her insanın değerleri ve arzuları farklıdır, herkes için geçerli tek bir iyi yoktur. (Evrensel yasayı reddeden filozofların gerekçesine dayanarak savunulursa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cevabında bireysel farklılığa bir örnek ve buna rağmen ortak kalan bir ilke var mı?

Metinde sayılan ortak değerlerle Kant'ın ödev ilkeleri ve Hacı Bektaş Veli'nin insan onuru anlayışı birlikte düşünülerek evrensel yasa adayları belirlenebilir.

1. Sayfa 117'de ortak kabul edilen değerleri bul: dürüstlük, yardımseverlik, doğruluk, adalet, cesaret.
2. Mutasavvıfların öne çıkardığı insan onuru ve "İncinsen de incitme" ilkesini ekle.
3. Bunlardan evrensel yasa olabilecekleri seçip kısa bir liste hâlinde yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Masum birine zarar vermemek, sözünü tutmak, insan onuruna saygı göstermek. (Her toplumda kabul görebilecek ilkeler seçildiği için geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın her ilke, farklı toplumlarda da iyi kabul edilir mi? Her birini tek tek sına.

Bir kuralın var olması, herkesin ona uyacağı anlamına gelmez. İhlal, kuralın geçersiz olduğunu değil, ahlaki sorumluluğun ihlal edildiğini gösterir.

1. Bir kuralın var olmasıyla herkesin ona uyması arasındaki farkı belirle.
2. İnsanın özgür iradesi olduğu için kurala uymamayı da seçebildiğini hatırla.
3. İhlal nedenlerini say: çıkar, hırs, bilgisizlik, kültürel baskı.
4. İhlalin kuralı geçersiz kılmadığını, sorumluluğun çiğnendiğini gösterdiğini yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Çünkü bu kurallar aslında evrensel değildir; her toplum ve kişi kendi değerine göre hareket eder. (Evrensel ahlakı reddeden görelilik yaklaşımına dayanarak gerekçelendirilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cevabında en az iki ihlal nedeni ve kuralın neden yine de geçerli kalabileceği açıklanıyor mu?

Ortak bir yasa yoksa bile barış içinde yaşamak için saygı ve hoşgörü gibi asgari değerler üzerinde uzlaşmak gerekir; Mevlana'nın hoşgörü modeli buna örnektir.

1. Evrensel yasa yoksa bile kültürlerin bir arada yaşaması için asgari ortak değerlere gerek olduğunu belirle.
2. Açıklamalardaki hoşgörü modelini ("Gel, ne olursan ol") ve insan onurunu örnek al.
3. Referans değerleri yaz: hoşgörü, karşılıklı saygı, insan hakları, diyalog.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Adalet, barış ve farklılıklara saygı referans alınmalıdır. (Kültürler arası uzlaşmayı sağlayacak asgari değerler önerdiği için geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Önerdiğin değerler farklı kültürlerden insanların birlikte kabul edebileceği değerler mi? Kontrol et.