Felsefe Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 129 Cevapları

Sınırlı kaynakta öncelik belirlenirken can kaybını azaltan fayda ilkesi, kayırmacılık yapmayan adalet ve her insanın değerini gözeten ilkeler birlikte düşünülmelidir.

1. Metindeki temel sorunu belirle: sınırlı kaynakla herkes aynı anda kurtarılamıyor, öncelik verilmesi gerekiyor.
2. Her insanın yaşamının değerli olduğunu düşünerek hayatın korunması ilkesini ilk sıraya koy.
3. Kimseyi kayırmamak için adalet ve eşitlik ilkelerini ekle; öncelik kişiye göre değil duruma göre belirlenmeli.
4. Daha fazla can kurtarma hedefinden fayda ilkesini, liderin görevinden de sorumluluk ilkesini çıkar.

Kabul edilebilir başka cevaplar: İnsan onuruna saygı, tarafsızlık ve zarar vermeme ilkeleri. (Öncelik belirlemede herkesin eşit değerde görülmesi gerekçesiyle açıklanırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığım her ilke, liderin kimi önce kurtaracağına karar verirken ona yol gösteren ahlaki bir ölçüt mü?

Kant sonuca değil niyete ve ödeve bakar. Lider herkesi eşit değerde görüp tarafsız bir ilkeyle (ör. en acil durumdakilere öncelik) hareket ediyorsa ahlakidir; keyfi veya çıkara dayalıysa değildir.

1. Kant'ın ahlak ölçütünü hatırla: eylemin sonucu değil, ödev duygusu ve iyi niyet belirleyicidir.
2. Kararın dayandığı ilkenin evrensel yasa olup olamayacağını sor: herkes aynı durumda bu ilkeyle davranabilir mi?
3. Kararın insanları araç olarak kullanıp kullanmadığını kontrol et; her insan amaç olarak görülmeli.
4. Lider tarafsız bir ilkeyle, ödev bilinciyle davranıyorsa ahlaki; keyfî veya çıkar gözeterek davranıyorsa ahlaki değildir sonucuna var.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Kant'a göre ahlaki değildir; bazı insanları bekletmek onları başkalarının kurtuluşu için araç yapar. (Gerekçe, insanın her zaman amaç olarak görülmesi ilkesine dayandırılırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cevabımda sonuçtan değil, niyet, ödev ve evrenselleştirilebilirlikten söz ettim mi?

Lider kararını önceden belirlenmiş, herkese eşit uygulanan ölçütlerle verirse toplum yararını korur; ayrıca bekleyenlere de yardım yollarını arayarak vicdanını rahatlatır.

1. Toplumsal sorumluluğun liderden ne istediğini belirle: olabildiğince çok insanı adil biçimde kurtarmak.
2. Vicdanın ne istediğini belirle: hiç kimseyi gözden çıkarmamak, bekleyenlerin acısını önemsemek.
3. Dengeyi kuran yolu yaz: önceliği herkese eşit uygulanan, açık ve adil ölçütlere bağlamak.
4. Gerekçeyi ekle: bekleyenlere de en kısa sürede ulaşmaya çalışmak, hem toplum yararını hem vicdani sorumluluğu korur.

Kendini kontrol et: Cevabımda hem toplumun yararı hem vicdan yer alıyor ve bunları birleştiren bir gerekçe var mı?

Sırrı saklamak arkadaşa karşı sadakat ve güvenilirlik değerlerini öne çıkarır; diğer arkadaşın zarar görmemesi ise dürüstlük ve sorumluluk değerleriyle çatışır.

1. Sırrı saklamanın kime karşı bir davranış olduğunu belirle: sırrı veren arkadaşa karşı.
2. Bu davranışın gösterdiği değerleri yaz: güvenilirlik, sadakat ve dostluk.
3. Diğer arkadaşın güvenliği riskteyse dürüstlük ve sorumluluk değerlerinin de gündeme geldiğini ekle.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Vefa, sır tutma ve arkadaşa saygı. (Sırrı veren arkadaşa bağlılıkla ilişkilendirilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığım her kelime bir ahlaki değer mi ve sırrı saklamakla bağlantılı mı?

Sokrates kötülüğü bilgisizliğe bağlar. Zeynep iki arkadaşına verilecek zararı akıl yürüterek tartmalı ve gerçekten iyi olanı bilerek karar vermelidir.

1. Sokrates'in temel görüşünü hatırla: erdem bilgidir, kötülük bilgisizlikten doğar.
2. Zeynep'in akıl yürüterek iki seçeneğin zararlarını ve doğruluğunu sorgulaması gerektiğini belirt.
3. Gerçekten iyi olanı bilen kişinin ona uygun davranacağı sonucunu Zeynep'in kararına uygula.

Kendini kontrol et: Cevabımda 'erdem bilgidir' düşüncesi ile Zeynep'in kararı arasında bağ kurdum mu?

Karar, sadakatin tek başına yeterli olmadığını; başkalarına zarar riski varsa sorumluluğun da gözetilmesi gerektiğini gösterir.

1. Zeynep'in iki sorumluluğunu ayır: arkadaşına sadakat ve diğer arkadaşının güvenliği.
2. Bu iki sorumluluğun çatıştığını ve ahlaki kararın ikisini birlikte gözetmesi gerektiğini belirt.
3. Mesajı tek cümleyle yaz: bağlılık önemlidir ama başkalarına zarar vermemek de sorumluluğumuzdur.

Kendini kontrol et: Yazdığım mesaj hem arkadaşlık hem toplumsal sorumluluk kavramlarını içeriyor mu?

Sır saklamak genelde güven ve sadakat göstergesidir. Ancak başkalarının hayatı, güvenliği veya hakları tehlikedeyse sırrı paylaşmak ahlaki bir sorumluluk olabilir.

1. Sır saklamanın genelde güven ve sadakat gösterdiğini kabul et.
2. Sırrın başkasının hayatını, güvenliğini veya haklarını tehlikeye attığı durumları düşün.
3. Bu durumlarda zararı önleme sorumluluğunun öne geçtiğini söyleyerek 'her zaman doğru değildir' sonucuna var.

Kendini kontrol et: Cevabımda sır saklamanın doğru olduğu ve olmadığı durumları ayırdım mı?