Fizik Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 239 Cevapları

Bisikletli, araba ve tren bir yol boyunca yer değiştirerek doğrusal ilerler; bunlar öteleme hareketidir.

1. Öteleme hareketini, bir cismin kütle merkezinin bir doğrultu veya yol boyunca ilerleyerek yer değiştirmesi olarak hatırla.
2. Görsellerde bütün olarak bir noktadan başka bir noktaya ilerleyen cisimleri incele: bisikletli (a), otomobil (c) ve tren (d) yol boyunca ilerler.
3. Sabit yerde dönen vantilatörü (b) ve olduğu yerde salınan bayrak (ç) ile cep saatini (e) eleyerek kutucuğa a, c, d yaz.

Kendini kontrol et: Seçtiğin a, c ve d görsellerindeki cisimlerin tümü bir konumdan başka bir konuma ilerleyerek yer değiştiriyor mu?

Fanın kanatları ve bisikletin tekerlekleri bir eksen etrafında döner; bisiklet hem öteleme hem dönme yapar.

1. Dönme hareketini, bir cismin veya parçasının sabit bir eksen etrafında çembersel yörüngede dolanması olarak tanımla.
2. Vantilatör pervanesinin (b) merkez ekseni çevresinde, bisiklet tekerleklerinin ve pedallarının (a) kendi eksenleri etrafında döndüğünü belirle.
3. Yönergedeki birden fazla hareket türü uyarısını dikkate alarak dönme hareketi kutucuğuna a, b harflerini yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: a, b, c (Hareket hâlindeki otomobilin (c) dönen tekerlekleri de dikkate alındığında geçerlidir.) · a, b, c, d (Otomobilin (c) ve trenin (d) tekerleklerinin dönme hareketi de hesaba katıldığında geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın görsellerde sabit bir dönme ekseni etrafında tam turlar atan belirgin bir parça bulunuyor mu?

Rüzgarda dalgalanan bayrak ve sarkaç gibi salınan cep saatleri denge konumu etrafında gidip gelir; titreşim hareketidir.

1. Titreşim hareketini, bir cismin denge konumu etrafında iki uç arasında gidip gelme (salınım) hareketi yapması olarak hatırla.
2. Rüzgârda dalgalanan Türk bayrağının (ç) ve zincir ucunda iki yana sallanan cep saatinin (e) denge konumu çevresinde salındığını gözlemle.
3. İlerleyen taşıtları ve tam tur dönen pervaneyi ayırarak titreşim hareketi kutucuğuna ç, e harflerini yaz.

Kendini kontrol et: Belirlediğin ç ve e görsellerindeki cisimler sabit bir denge konumu etrafında tekrarlı gidip gelme hareketi yapıyor mu?

Bayrak rüzgarla denge konumu etrafında salınır. Perde, çamaşır, ağaç yaprağı gibi örnekler benzer titreşim hareketidir.

1. Türk bayrağının ç görselinde rüzgâr etkisiyle sabit bir yere bağlı kalarak dalgalanma ve titreşim hareketi yaptığını belirle.
2. Günlük hayatta hava akımı veya esneklik etkisiyle benzer biçimde denge konumu etrafında salınan nesneleri düşün.
3. İpte rüzgârla sallanan çamaşır veya açık pencere önünde dalgalanan perde gibi somut bir örneği yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Rüzgârda sallanan ağaç yaprakları veya dalları. (Rüzgâr etkisiyle sabit bağlantı noktası etrafında salınım yapan örnekler geçerlidir.) · Tekne direğinde rüzgârla dalgalanan yelken bezi. (Esnek yüzeyin hava akımıyla titreşim ve dalgalanma hareketi yaptığı örnekler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Verdiğin örnekteki nesne bayrak gibi bir yere bağlı kalarak denge konumu etrafında dalgalanıp salınıyor mu?

Fan kanatları bir eksen etrafında tam turlar atar. Sarkaç ise denge konumunun iki yanında ileri geri gidip gelir, tam tur atmaz.

1. b görselindeki vantilatör kanatlarının sabit merkez ekseni etrafında sürekli aynı yönde tam turlar attığını belirle (dönme hareketi).
2. e görselindeki cep saatinin asılma noktası altında iki uç konum arasında ileri geri gidip geldiğini belirle (titreşim hareketi).
3. İki hareketi hareket türü, yön değişimi ve tam tur atıp atmama bakımından karşılaştırarak farkı kısaca açıkla.

Kabul edilebilir başka cevaplar: b'de kanatlar sabit eksen çevresinde tam tur dönerken e'de saat denge konumu etrafında yön değiştirerek iki yana salınır. (Dönme ve titreşim hareketlerinin yörünge veya yön farkını doğru belirten açıklamalar geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Açıklamanda b'nin tam turlu dönme, e'nin ise denge konumu etrafında gidip gelme (titreşim) yaptığını belirttin mi?

Ses gidip gelirken toplam yol 2d'dir. 2d = v·t = 340·2 = 680 m olduğundan d = 340 m.

1. Verilenler: ses sürati v = 340 m/s, yankı süresi t = 2 s; istenen yamaçlar arası uzaklık d.
2. Ses karşı yamaca gidip geri döndüğü için 2 s'de toplam 2d yol alır.
3. Toplam yol: 2d = v·t = 340·2 = 680 m.
4. Uzaklık: d = 680 / 2 = 340 m.

Kendini kontrol et: Bulduğun 340 m uzaklık için gidiş-dönüş toplam yolu 680 m olup t = 680 / 340 = 2 s veriyor mu?

Sıcak havada ses daha hızlı yayılır. Uzaklık aynı olduğundan t = 2d/v azalır, yani yankı daha erken duyulur.

1. Hava sıcaklığı arttığında hava taneciklerinin kinetik enerjisi arttığı için sesin havadaki yayılma süratinin (v) büyüdüğünü hatırla.
2. Araştırmacı aynı konumda durduğundan sesin gidip geleceği toplam yolun (2d) değişmediğini belirle.
3. t = 2d/v bağıntısında yol sabitken sürat arttığı için yankı süresinin kısalacağı sonucuna ulaş.

Kendini kontrol et: Yol sabitken ses sürati 340 m/s'den daha büyük bir değere çıkarsa t = 680/v işleminin sonucu 2 s'den küçük çıkıyor mu?