Ana sayfa›Kitaplar›Fizik 10. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 311
Fizik 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 311 Cevapları
Yapay zekâ ile hazırlandı ve kontrol edildi
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
6ç-IDeprem büyüklüğü etrafta oluşturduğu hasara göre belirlenir
Çözüm Yolu
Büyüklük açığa çıkan enerjiyi gösterir; hasara göre belirlenen şiddettir.
- Deprem büyüklüğü ile deprem şiddeti kavramlarının neyi ölçtüğünü karşılaştır.
- Çevredeki hasara ve canlılar üzerindeki etkiye göre belirlenen nicelik büyüklük değil şiddettir; büyüklük açığa çıkan enerjiyi gösterir, ifade yanlıştır (Y).
- Günlük dildeki kullanıma aldanıp büyüklük ile şiddeti aynı sanmak — hasara bağlı olan şiddettir, büyüklük ise aletsel enerji ölçümüdür.
Kendini kontrol et: Aynı büyüklükteki bir depremin sağlam ve gevşek zeminlerde farklı hasar (şiddet) oluşturduğunu düşünerek cevabını doğrula.
6d-2Opera sanatçısının sesiyle cam bardağı kırması rezonans durumu
Çözüm Yolu
Ses frekansı bardağın doğal frekansına eşitlenince bardak kırılacak kadar titreşir.
- Cam bardağın kendine özgü bir doğal titreşim frekansı olduğunu ve ses dalgalarının dış kuvvet uyguladığını belirle.
- Sanatçının ses frekansı bardağın doğal frekansıyla eşleştiğinde genlik aşırı artıp bardağı kırdığı için rezonans durumu vardır (VAR).
- Bardağın yalnızca sesin şiddetinden kırıldığını sanıp frekans eşleşmesini göz ardı etmek — kırılmanın temel nedeni akustik rezonanstır.
Kendini kontrol et: Her yüksek sesin değil, yalnız bardağın tınlama frekansıyla aynı frekanstaki sesin bardağı kırdığını düşünerek cevabını doğrula.
6d-3Kuşların uçarken kanat çırpması rezonans durumu
Çözüm Yolu
Kanat çırpma bir sistemi doğal frekansında zorlamaz.
- Kanat çırpma hareketinde dış bir kuvvetle doğal frekansı eşleşip genliği büyüyen bir sistem olup olmadığını sorgula.
- Bu olay periyodik olsa da bir sistemi doğal frekansında zorlayarak genliğini artırma durumu olmadığından rezonans yoktur (YOK).
- Tekrarlanan her periyodik hareketi rezonans sanmak — rezonans için dış kuvvet frekansının sistemin doğal frekansıyla eşleşmesi gerekir.
Kendini kontrol et: Olayda iki ayrı frekansın eşleşmesiyle oluşan aşırı bir genlik artışı bulunmadığını kontrol et.
6d-4Arabanın lastiklerinde belli hızda güçlü titreşim oluşması
Çözüm Yolu
Belli hızda dönme frekansı sistemin doğal frekansıyla eşleşir.
- Titreşimin her hızda değil, özellikle 'belli bir hızda' güçlenmesinin frekans eşleşmesine işaret ettiğini fark et.
- O hızdaki tekerlek dönme frekansı aracın süspansiyon/lastik doğal frekansıyla eşleşip genliği büyüttüğü için rezonans durumu vardır (VAR).
- Titreşimi yalnızca yol bozukluğuna bağlayıp rezonans yok demek — belli hızda aniden güçlenen sarsıntı frekans eşleşmesinden kaynaklanır.
Kendini kontrol et: Araç o belirli hızın biraz altına indiğinde veya üstüne çıktığında titreşimin azalmasından rezonans olduğunu doğrula.
6d-5Konserlerde sanatçıların mikrofon kullanması rezonans durumu
Çözüm Yolu
Mikrofon sesi yükseltmek içindir; rezonans olayı değildir.
- Mikrofonun işlevinin ses enerjisini elektrik sinyaline çevirip ses sistemine aktarmak olduğunu hatırla.
- Burada doğal frekans eşleşmesiyle kendiliğinden büyüyen bir titreşim genliği söz konusu olmadığından rezonans durumu yoktur (YOK).
- Hoparlörden çıkan yüksek sesi rezonansla genlik artışı sanmak — sesi büyüten elektronik yükseltici devredir, rezonans değildir.
Kendini kontrol et: Mikrofonun her frekanstaki insan sesini ayrım yapmadan iletmesinden tek bir doğal frekans eşleşmesi olmadığını kontrol et.
6ç-IIOdak noktası depremin merkez üssünün olduğu yerdir
Çözüm Yolu
Odak noktası (iç merkez), depremin yer altında başladığı merkezdir; yüzeydeki izdüşümü merkez üssüdür.
- İfadede geçen 'depremin merkezi' kavramının, enerjinin yer altında açığa çıktığı iç merkezi tanımladığını belirle.
- Odak noktası (hiposantr / iç merkez) depremin yer altında başladığı asıl merkez olduğu için ifade doğrudur (D).
- 'Depremin merkezi' ifadesini yeryüzündeki 'merkez üssü' (dış merkez) ile karıştırıp yanlış demek — odak noktası depremin iç merkezidir.
Kendini kontrol et: Odak noktasının diğer adının 'iç merkez' olduğunu hatırlayarak ifadenin doğruluğunu kontrol et.
6ç-IIIRichter ölçeği depremin büyüklüğünü ölçer
Çözüm Yolu
Richter ölçeği deprem büyüklüğünü verir.
- Richter ölçeğinin sismograflarla kaydedilen dalga genliğine göre hangi deprem niceliğini belirlediğini hatırla.
- Richter ölçeği depremde açığa çıkan enerjiyle ilişkili olan deprem büyüklüğünü ölçtüğü için ifade doğrudur (D).
- Richter ölçeğinin deprem şiddetini ölçtüğünü sanmak — şiddet Mercalli gibi ölçeklerle, büyüklük ise Richter ölçeğiyle ifade edilir.
Kendini kontrol et: Haberlerde duyulan 'Richter ölçeğine göre 5,2 büyüklüğünde deprem' kullanımından ifadenin doğru olduğunu teyit et.
6ç-IVOdak noktasının yeryüzüne en yakın mesafesi merkez üssüdür
Çözüm Yolu
Merkez üssü odağın tam üstündeki yüzey noktasıdır; odağa en kısa mesafedir.
- Yer altındaki bir noktadan yeryüzü düzlemine en kısa uzaklığın dik izdüşüm noktası olduğunu düşün.
- Odak noktasının tam üstünde bulunan ve yeryüzüne en yakın olan bu nokta merkez üssü olarak adlandırıldığından ifade doğrudur (D).
- Merkez üssünü fay hattının herhangi bir ucu sanmak — merkez üssü, odak noktasının yeryüzüne en yakın dik izdüşümüdür.
Kendini kontrol et: Önceki sayfadaki deprem kesiti görselinde 3 numaralı odaktan yüzeye en kısa yolun 1 numaralı merkez üssüne çıktığını doğrula.
6ç-VMerkez üssünden uzaklaştıkça deprem şiddeti artar
Çözüm Yolu
Merkez üssünden uzaklaştıkça şiddet azalır.
- Deprem dalgaları kaynaktan uzaklaştıkça birim alana düşen enerjinin ve sarsıntı genliğinin nasıl değiştiğini değerlendir.
- Merkez üssünden uzaklaşıldıkça dalga enerjisi dağıldığı için depremin hissedilen şiddeti artmaz, azalır; bu nedenle ifade yanlıştır (Y).
- Dalga halkaları genişledikçe şiddetin de büyüdüğünü sanmak — halkalar genişledikçe enerji yayılır ve sarsıntı şiddeti azalır.
Kendini kontrol et: Depreme yakın şehirlerde hasarın uzak şehirlere göre daha fazla olmasından şiddetin uzaklaştıkça azaldığını kontrol et.
6ç-VIDoğal frekans deprem frekansıyla eşleşince yıkım fazla olur
Çözüm Yolu
Frekanslar eşleşince rezonans olur ve titreşim genliği, dolayısıyla hasar artar.
- Bir sistemin doğal frekansı ile dış kuvvetin frekansı eşitlendiğinde gerçekleşen fiziksel olayı belirle.
- Frekanslar eşitlendiğinde bina rezonansa girerek çok büyük genlikle salınır ve yıkım artar; dolayısıyla ifade doğrudur (D).
- Frekans eşitliğinin denge sağlayıp sarsıntıyı azaltacağını düşünmek — aksine frekans eşleşmesi rezonans oluşturarak titreşim genliğini büyütür.
Kendini kontrol et: Rezonans tanımına göre frekans eşleşmesinin genliği maksimuma çıkardığını hatırlayarak cevabını doğrula.
6ç-VIIBinaların rezonansa girmesi yıkım riskini artırır
Çözüm Yolu
Rezonansta bina daha büyük genlikle sallanır, yıkım riski artar.
- Rezonans durumunun bina salınımlarının genliği üzerindeki etkisini hatırla.
- Rezonansa giren binanın salınım genliği aşırı büyüdüğünden yapısal hasar ve yıkım riski artar; ifade doğrudur (D).
- Rezonansı sismik izolasyon gibi koruyucu bir durum sanmak — rezonans titreşimi büyüten tehlikeli bir durumdur.
Kendini kontrol et: Mühendislerin binaları rezonanstan kaçınacak şekilde tasarlamasından rezonansın yıkım riskini artırdığını doğrula.
6ç-VIIIDeprem dalgalarının sürati zeminin sertliği arttıkça azalır
Çözüm Yolu
Zemin sertleştikçe dalga sürati artar.
- Mekanik dalgaların yayılma süratinin ortamın esneklik ve sertlik özelliğiyle ilişkisini hatırla.
- Kayaç gibi sert zeminlerde tanecikler sarsıntıyı daha hızlı ilettiğinden deprem dalgalarının sürati azalmaz, artar; ifade yanlıştır (Y).
- Sert zeminde hasar az olduğu için dalga süratinin de küçük olduğunu sanmak — sert zeminde dalga hızlı geçer ama genliği küçük kalır.
Kendini kontrol et: Ses ve deprem gibi mekanik dalgaların katı ve sıkı ortamlarda gevşek ortamlara göre daha süratli yayıldığını hatırlayarak kontrol et.
6d-1Çocuğun salıncakta sallanması rezonans durumu
Çözüm Yolu
Salıncak doğal frekansında itilince genlik büyür.
- Salıncağın belirli bir doğal salınım frekansına sahip sarkaç benzeri bir sistem olduğunu düşün.
- Salıncak her salınımda doğal frekansıyla eşleşen periyodik kuvvetle itildiğinde genliği büyüdüğü için rezonans durumu vardır (VAR).
- Rezonansın yalnızca yıkıcı olaylarda görüldüğünü düşünüp salıncağı hariç tutmak — genliği büyüten uyumlu itme de rezonanstır.
Kendini kontrol et: Salıncağı rastgele değil, tam geri dönüş anlarında ittiğimizde daha yükseğe çıkmasını rezonans tanımıyla karşılaştır.