Ana sayfa›Kitaplar›Tarih 10. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 118
Tarih 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 118 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
Gibbons-GüçlüGibbons görüşünün güçlü yönlerini tablodaki hücreye yazma
Çözüm Yolu
Kitaptaki etkinlik yönergesine ve konu bağlamına göre cevaplanmıştır.
- Gibbons'un görüşünü (Kaynak A) değerlendiriyoruz.
- Gibbons, Osmanlı'nın kısa sürede genişleyip farklı din ve kökenden insanları bünyesine kattığını vurgular.
- Erken Osmanlı'nın farklı toplulukları bir araya getirmesini açıklamaya çalışması güçlü yön olarak yazılır.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Osmanlıların kimliği, geçmişi ve başarısının nedenleri hakkında ilk kapsamlı soruları sorarak tartışmayı başlatması. (Gibbons'un eserinde cevap aradığı soruları anlatan metne dayanarak yazılırsa geçerlidir.)
- Güçlü yön yerine Gibbons'a yöneltilen eleştirileri yazmak — eleştiriler zayıf yönler hücresine aittir.
- Güçlü yönü kanıtsız yazmak — Kaynak A'daki dört yüz muharibin dört bine çıkması gibi bir bilgiyle desteklenmelidir.
Kendini kontrol et: Yazdığım güçlü yön, Gibbons'un metninde gerçekten bulunan bir düşünceye mi dayanıyor?
Gibbons-ZayıfGibbons görüşünün zayıf yönlerini tablodaki hücreye yazma
Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
Genel bilgiye dayalı taslak; kaynak metniyle doğrulanmalı.
- Gibbons'un görüşünü kaynak ve kanıt açısından değerlendiriyoruz.
- Kaynak B'de Köprülü, ayrı bir Osmanlı ırkı olmadığını ve Anadolu şartlarının dikkate alınmadığını belirterek Gibbons'u eleştirir.
- Türk ve İslam unsurlarını yeterince dikkate almaması ve ırk temelli iddiasının belgeyle desteklenmemesi zayıf yön olarak yazılır.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Farklı kroniklerde farklı anlatılan Ulu Çınar menkıbesine dayanması; Gibbons'un notlarında kusur olduğunu kendisinin de itiraf etmesi. (Gibbons'un ön sözünü ve menkıbeyi anlatan metne dayanarak yazılırsa geçerlidir.)
- Zayıf yönü kendi fikrin gibi yazıp kaynak göstermemek — Köprülü'nün Kaynak B'deki eleştirisi açık bir dayanaktır.
- Gibbons'un tüm görüşlerini zayıf saymak — Köprülü, Balkan fetihleriyle ilgili görüşünü haklı bulmuştur.
Kendini kontrol et: Yazdığım zayıf yönü Kaynak B'deki veya Köprülü'yü anlatan metindeki bir cümleyle destekleyebiliyor muyum?
Köprülü-GüçlüKöprülü görüşünün güçlü yönlerini tablodaki hücreye yazma
Çözüm Yolu
Genel bilgiye dayalı taslak; kaynak metniyle doğrulanmalı.
- Köprülü'nün görüşünü kanıt ve yöntem açısından değerlendiriyoruz.
- Kuruluşu Anadolu Selçuklu ve Türk tarihinin devamı olarak inceler; Türk boy teşkilatı ve kurumların sürekliliğini kaynaklarla gösterir.
- Masalsı açıklamaları da modern tarihçiliğin tekrarını da reddetmesi güçlü yön olarak yazılır.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Mucize ve menkıbe yerine Osmanlı bölgesini Selçuklu Anadolusu'nun siyasi, ekonomik ve kültürel birliği içinde görmesi. (Kaynak B'deki Köprülü alıntısına dayanarak yazılırsa geçerlidir.)
- Köprülü'nün yeni kaynak bulmasını güçlü yön saymak — metinde vurgulanan, kuruluşu Türk tarihi ve Selçuklu devamlılığı içinde incelemesidir.
- Güçlü yönü Gibbons'la karıştırmak — menkıbelere dayanmak Gibbons'un yaklaşımıdır, Köprülü bunu reddeder.
Kendini kontrol et: Yazdığım güçlü yön, Köprülü'yü anlatan metindeki bir düşünceye dayanıyor mu?
Köprülü-ZayıfKöprülü görüşünün zayıf yönlerini tablodaki hücreye yazma
Bu sorunun cevabı henüz yayımlanmadı. Neden?
Wittek-GüçlüWittek görüşünün güçlü yönlerini tablodaki hücreye yazma
Çözüm Yolu
Genel bilgiye dayalı taslak; doğrulanmalı.
- Wittek'in gaza tezini değerlendiriyoruz.
- Ahmedî'nin İskendername'si ve Bursa kitabesindeki gazi unvanlarını kanıt olarak gösterir.
- Gaza ruhunun sınır beyliğinin gücünü ve hızlı genişlemesini açıklaması güçlü yön olarak yazılır.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Görüşünü edebî bir eser ve kitabe gibi somut kaynaklara dayandırması. (Wittek'i anlatan metin ve Kaynak C'deki kitabe bilgisine dayanarak yazılırsa geçerlidir.)
- Wittek'in kanıtlarını atlamak — görüşünü İskendername ve 1337 tarihli kitabe gibi somut kaynaklara dayandırması önemli bir güçtür.
- Güçlü yön hücresine gazanın tanımını yazmak — istenen, Wittek'in görüşünü güçlü kılan özelliktir.
Kendini kontrol et: Yazdığım güçlü yön, Wittek'in görüşünün neyi iyi açıkladığını veya neye dayandığını gösteriyor mu?
Wittek-ZayıfWittek görüşünün zayıf yönlerini tablodaki hücreye yazma
Çözüm Yolu
Genel bilgiye dayalı taslak; doğrulanmalı.
- Wittek'in görüşünü kapsam ve kaynak açısından değerlendiriyoruz.
- Wittek kuruluşu ağırlıklı olarak tek bir etkene, gaza geleneğine bağlar.
- Dayandığı İskendername ve kitabe gibi kaynakların sınırlı ve geç tarihli olması da eleştirilir; bunlar zayıf yön olarak yazılır.
- Wittek'in gaza dışında hiçbir unsura değinmediğini yazmak — Kaynak C'de Ahileri ve ulemayı da anar; eleştiri gazaya ağırlık vermesidir.
- Zayıf yönü kanıtsız yazmak — ilk Osmanlı kroniklerinin Osman Bey'den yüz yıl sonra yazıldığı bilgisi dayanak olabilir.
Kendini kontrol et: Yazdığım zayıf yön, İnalcık'ın çok yönlü açıklamasıyla karşılaştırıldığında anlamlı mı?
İnalcık-Güçlüİnalcık görüşünün güçlü yönlerini tablodaki hücreye yazma
Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
Kaynak E'de Pachymeres okumaları ve kronik karşılaştırması vurgulanıyor.
- Kaynak E'de İnalcık'ın Pachymeres'i okuyup Osmanlı kronikleriyle karşılaştırdığını görüyoruz.
- Bu karşılaştırmayla İznik hedefi gibi yeni bir bulguya ulaşmış ve yeni delillerle görüşlerini gözden geçirmiştir.
- Farklı kaynakları karşılaştırması ve yeni kanıtlara dayanması güçlü yön olarak yazılır.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Kuruluşu göç, gaza ve ticaret yolları olmak üzere üç çerçevede, çok yönlü açıklaması. (İnalcık'ın üç temel çerçevesini anlatan metne dayanarak yazılırsa geçerlidir.)
- İnalcık'ın yalnız Türk kaynaklarını kullandığını yazmak — Bizans kaynaklarını Osmanlı kronikleriyle karşılaştırmıştır.
- Güçlü yön yerine İnalcık'ın hayat hikâyesini yazmak — istenen, görüşünü güçlü kılan yöntem ve kanıttır.
Kendini kontrol et: Yazdığım güçlü yönü Kaynak E'deki bir ifadeyle destekleyebiliyor muyum?
İnalcık-Zayıfİnalcık görüşünün zayıf yönlerini tablodaki hücreye yazma
Çözüm Yolu
Genel bilgiye dayalı; kaynak yetersizliği sorunu tüm görüşler için geçerlidir.
- İnalcık'ın görüşünü kaynak durumu açısından değerlendiriyoruz.
- Erken döneme ait kaynaklar az ve çoğu olaylardan sonra yazılmıştır; Köprülü de bu kaynak yetersizliğine dikkat çeker.
- Bu nedenle bazı çıkarımların kesin kanıta değil yoruma dayanması zayıf yön olarak yazılır.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Bizans kaynaklarının tercümelerine dayanması; İnalcık'ın kendisi de tercümedeki yorum notlarında hatalar olduğunu belirtir. (Kaynak E'deki Faiyee tercümesiyle ilgili ifadeye dayanarak yazılırsa geçerlidir.)
- İnalcık'ın görüşünün hiç zayıf yönü olmadığını düşünmek — kaynak azlığı, kuruluşla ilgili tüm görüşleri etkileyen bir sorundur.
- Zayıf yönü İnalcık'ın kişisel özelliklerine bağlamak — değerlendirme görüşün dayandığı kaynaklar üzerinden yapılmalıdır.
Kendini kontrol et: Yazdığım zayıf yön, İnalcık'ın görüşünün dayandığı kaynaklarla ilgili mi?