Ana sayfa›Kitaplar›Türk Dili Ve Edebiyatı 10.Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 189
Türk Dili Ve Edebiyatı 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 189 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
1-1Tablo satırı: kişisel hayatı konu edinen öğretici metin türüdür ifadesi
Çözüm Yolu
Mesnevi bir nazım biçimidir; kişisel hayatı anlatan öğretici metin türü anı/günlük gibi düzyazı türleridir.
- Kişisel hayatı konu edinen öğretici türlerin anı, günlük, otobiyografi gibi düzyazılar olduğunu hatırla.
- Harnâme'nin beyitlerle yazılmış, eşeğin başından geçenleri anlatan kurmaca bir mesnevi olduğunu belirle.
- Metin şairin kendi hayatını anlatmadığı için ifadeyi yanlış (Y) olarak işaretle ve açıklamaya mesnevi olduğunu yaz.
- Öğüt verdiği için metni öğretici türlere koymak — Harnâme ders verse de manzum, kurmaca bir hikâyedir.
Kendini kontrol et: Metinde anlatılan kişi şairin kendisi mi, yoksa hikâyedeki eşek mi?
1-2Tablo satırı: insanlara öğüt vermek amacıyla yazılmıştır ifadesi
Çözüm Yolu
Harnâme hiciv yoluyla toplumsal aksaklıkları eleştirir ve çalışmanın değerini göstererek ders verir.
- Hikâyenin sonunu hatırla: boynuz isteyen eşek, kulaklarını da kaybeder ('Boynuz umdum kulakdan ayrıldum').
- Bu sonun, elindekiyle yetinmeyen insanlara verilmiş bir ders olduğunu fark et.
- Hiciv yoluyla insanların kusurlarının eleştirildiğini düşünerek ifadeyi doğru (D) olarak işaretle.
- Hayvan hikâyesi olduğu için yalnız eğlendirmek amacıyla yazıldığını sanmak — eşek aracılığıyla insanlara öğüt verilir.
Kendini kontrol et: Eşeğin başına gelenlerden okuyucu kendisi için bir ders çıkarabiliyor mu?
1-3Tablo satırı: hece ölçüsüyle kaleme alınmıştır ifadesi
Bu madde dinleme, deney veya kişisel yorum etkinliğidir. Tek bir doğru cevabı yoktur; cevabı kitaptaki yönergeye göre kendiniz oluşturursunuz.
1-4Tablo satırı: şair insanları güldürürken düşündürmeyi amaçlamıştır ifadesi
Çözüm Yolu
Hayvanların konuşturulduğu hiciv anlatımı hem güldürür hem insanın kusurlarını düşündürür.
- Eşeğin boynuz istemesi ve sonunda kulaklarını kaybetmesinin gülünç bir durum olduğunu belirle.
- Bu gülünç durumun arkasında açgözlülüğün eleştirildiğini fark et.
- Metin hem güldürüp hem düşündürdüğü için ifadeyi doğru (D) olarak işaretle.
- Yalnız güldürmeyi görüp eleştiriyi atlamak — hiciv, gülerken düşündürmeyi amaçlar.
Kendini kontrol et: Hikâyede güldüren bir durum ve ondan çıkan bir ders bulabiliyor musun?
1-5Tablo satırı: okuyucuda merak duygusu uyandırmaktadır ifadesi
Çözüm Yolu
Eşeğin boynuz isteği ve yaşlı eşeğin cevabı, sonunu öğrenmek için okuyucuda merak uyandırır.
- Eşeğin boynuz istemesinin ve bunun için yola çıkmasının olayı başlattığını belirle.
- Okuyucunun 'Eşek boynuza kavuşacak mı?' sorusunu sorarak okumayı sürdürdüğünü düşün.
- Sonu merak ettiren bir olay örgüsü olduğu için ifadeyi doğru (D) olarak işaretle.
- Afişte sonun tahmin edilmesi nedeniyle merak yok sanmak — metni okurken olayların gelişimi yine merak uyandırır.
Kendini kontrol et: Okurken 'Sonra ne olacak?' diye sorduğun bir yer oldu mu?
1-6Tablo satırı: olay örgüsü, kişiler, zaman ve mekân unsurlarına yer verilmiştir ifadesi
Çözüm Yolu
Eşek ve öküzler kişi, otlak mekân, gün/kış zaman, boynuz meselesi de olay örgüsüdür.
- Kişileri belirle: eşek, öküzler, yaşlı eşek ve eşeğin sahibi.
- Olayı belirle: boynuz isteyen eşeğin buğday tarlasına gidip kulaklarını kaybetmesi.
- Mekân ve zaman ipuçlarını bul: tarla, otlak; 91. beyitte 'yaylayup... kışlayayın' ifadesi.
- Dört unsur da bulunduğu için ifadeyi doğru (D) olarak işaretle.
- Zaman açıkça tarih olarak verilmediği için zaman unsuru yok sanmak — mevsim ve gün gibi belirsiz zamanlar da zaman unsurudur.
Kendini kontrol et: Kişi, olay, yer ve zaman için metinden birer örnek gösterebiliyor musun?
1-7Tablo satırı: ahenk unsurlarına yer verilmemiştir ifadesi
Çözüm Yolu
Ölçü, kafiye (aa, bb düzeni) ve redif gibi ahenk unsurları kullanılmıştır.
- Ahenk unsurlarının ölçü, kafiye, redif ve ses tekrarları olduğunu hatırla.
- 86. beyitteki 'başlarına / tışlarına', 87. beyitteki 'odundur / dûndur' kafiyelerini bul.
- Metnin aruzla yazıldığını ve kafiyeli olduğunu görünce ifadeyi yanlış (Y) olarak işaretle.
- 'Verilmemiştir' olumsuzluğunu gözden kaçırıp D işaretlemek — ifade ahengin olmadığını söylüyor, bu yanlıştır.
Kendini kontrol et: Bir beyitin iki dizesinin sonunda ses benzerliği var mı?
2Mesnevinin masal ve destan gibi sözlü kültür ürünleriyle benzer ve farklı yönleri
Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
Masal ve destanlar anonimdir, sözlüdür; mesnevi ise adı belli şairin ölçülü kafiyeli yazılı eseridir.
- Masal ve destanların temel özelliklerini hatırla: sözlü, anonim, olağanüstü unsurlu anlatılar.
- Benzerlikleri bul: hepsi olay anlatır, kurmacadır ve ders verir; masal gibi hayvanlar konuşur.
- Farklılıkları bul: mesnevi yazılıdır, şairi bellidir, aruzla ve beyitler hâlinde yazılmıştır.
- Benzer ve farklı yönleri iki ayrı başlıkta yaz.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Benzer: olağanüstü durumlar ve kahraman merkezli olay; farklı: destan millî, mesnevi bireysel bir konu işler. (Karşılaştırma özellikle destan üzerinden yapılırsa geçerlidir.)
- Yalnız benzerlikleri ya da yalnız farklılıkları yazmak — soru ikisini birden istiyor.
- Mesneviyi de anonim sanmak — Harnâme'nin şairi Şeyhî'dir.
Kendini kontrol et: Cevabında en az bir benzerlik ve en az bir farklılık var mı?
3Okunan mesnevinin parçada sözü edilen meddah hikâyelerinden biri olup olamayacağı, gerekçeli
Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
Meddah taklit, latife ve masalla halkı eğlendirip düşündürür; Harnâme'deki konuşan hayvanlar ve hiciv de benzer bir tavır taşır.
- Parçadan meddahın özelliklerini çıkar: taklit, cinas, latife ve masal ustası; tek başına halkı eğlendirir.
- Harnâme'de hayvanların konuşturulduğunu, mizah ve eleştiri bulunduğunu hatırla.
- İki anlatıyı karşılaştır ve 'evet' ya da 'hayır' görüşünü belirle.
- Görüşünü metinden ve parçadan birer gerekçeyle açıkla.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Hayır; meddah düzyazıyla doğaçlama anlatır, Harnâme ise aruzla yazılmış manzum bir eserdir. (Biçim farkı gerekçe gösterilirse geçerlidir.)
- Gerekçe yazmadan yalnız 'evet' ya da 'hayır' demek — soru gerekçeli açıklama istiyor.
Kendini kontrol et: Gerekçen hem meddahın özelliklerine hem de Harnâme'deki bir özelliğe dayanıyor mu?