Türk Dili Ve Edebiyatı 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 93 Cevapları

Şerer, ateşten sıçrayan kıvılcım demektir; çoğulu 'kıvılcımlar' satırıyla eşleşir.

1. Gazelin ilk beytinde "şerer" sözcüğünü bul: "Çıkalı göklere ahum şereri döne döne".
2. Bağlamı düşün: âşığın ahı göğe ateş gibi çıkıyor, ateşten sıçrayan parçalar kastediliyor.
3. Tablodaki anlamlar arasından ateşle ilgili olan "Kıvılcımlar" satırını seç.

Kendini kontrol et: Dizede "şerer" yerine "kıvılcım" koyunca "ahımın kıvılcımı göğe çıktı" anlamı tutarlı oluyor mu?

Raks urmak dans etmek demektir; ancak anlam sütunundaki 15 satırın hiçbiri buna uymuyor, tabloda karşılığı bulunmuyor.

1. Grubu son beyitte bul: "Raks urub okuya bu şi'r-i teri döne döne".
2. "Raks" dans demektir; "raks urmak" dans etmek, oynamak anlamına gelir.
3. Tablodaki 15 anlamı tek tek kontrol et; 16 kelimeye karşılık 15 satır vardır ve hiçbiri dans bildirmez.
4. Bu nedenle "raks urmak" için tabloda eşleşen satır olmadığını not et.

Kendini kontrol et: Diğer 15 kelimeyi eşleştirdiğinde boşta kalan kelimenin "raks urmak" olduğunu gördün mü?

Meclis, toplantı yeri; sohbet toplantısı anlamındadır.

1. Sözcüğü son beyitte bul: "Ey Necâtî yaraşur mutribi şeh meclisinün".
2. Padişahın yanında çalgıcıların ve dostların bir araya geldiği bir ortam anlatıldığını fark et.
3. Tabloda "Dostlar toplantısı" satırını seç.

Kendini kontrol et: "Padişahın dostlar toplantısının çalgıcısı" ifadesi dizeye uyuyor mu?

Sîm gümüş, ber göğüs/ten anlamındadır; sevgili için kullanılır.

1. Sözcüğü ikiye ayır: "sîm" gümüş, "ber" göğüs ya da ten anlamındadır.
2. Divan şiirinde sevgilinin beyaz teninin gümüşe benzetildiğini hatırla.
3. Tabloda "Gümüş tenli" satırını seç.

Kendini kontrol et: Seçtiğin anlam sevgilinin bir güzellik özelliğini mi anlatıyor?

Nazar bakış demektir; nazar eylemek bakmaktır.

1. Deyimi gazelde bul: "Gelene gidene eyler nazarı döne döne".
2. "Nazar" bakış, "eylemek" etmek demektir; aynalar gelip geçene bakıyor.
3. Tabloda "Bakmak" satırını seç.

Kendini kontrol et: Aynaların gelene gidene "bakması" dizenin anlamını tamamlıyor mu?

Mutrib, eğlencede çalıp söyleyen kişidir.

1. Sözcüğü son beyitte bul: "yaraşur mutribi şeh meclisinün".
2. Ardından gelen dizede bu kişinin şiiri okuyup oynadığını fark et; eğlencede müzik yapan biri kastediliyor.
3. Tabloda "Çalgıcı, şarkıcı" satırını seç.

Kendini kontrol et: Meclisteki kişinin şiiri "okuması" çalgıcı-şarkıcı anlamıyla uyuşuyor mu?

Şeh, şah ile aynı kökten gelir; hükümdar, padişah demektir.

1. Sözcüğü "şeh meclisinün" ifadesinde bul.
2. "Şeh" sözcüğünün "şah" ile aynı olduğunu düşün; ülkeyi yöneten kişidir.
3. Tabloda "Padişah" satırını seç.

Kendini kontrol et: "Padişahın meclisi" ifadesi beyitteki saray ortamına uyuyor mu?

Şi'r şiir, ter taze/yeni demektir.

1. Grubu son dizede bul: "Raks urub okuya bu şi'r-i teri döne döne".
2. Farsça tamlamayı sondan çevir: "ter" taze, yeni; "şi'r" şiir demektir.
3. Tabloda "Yeni şiir" satırını seç.

Kendini kontrol et: Şairin kendi yeni şiirinin okunmasını istemesi beytin anlamına uyuyor mu?

Kandîl kandil, sipihr gök demektir; güneşi anlatan 'göğün kandili' ile eşleşir.

1. Tamlamayı ikinci dizede bul: "Yandı kandîl-i sipihrün cigeri döne döne".
2. Farsça tamlamayı sondan başa çevir: "sipihr" gök, "kandîl" kandil; "göğün kandili" olur.
3. Tabloda bu anlamı taşıyan "Göğün kandili" satırıyla eşleştir.

Kendini kontrol et: Göğü aydınlatan bir kandil olarak güneşi veya ayı düşündüğünde anlam dizeye uyuyor mu?

Zülf, sevgilinin saç lülesi anlamına gelir.

1. "Zülf" sözcüğünü gazelde bul: "Ayagı yir mi basar zülfüne ber-dâr olanun" ve "Şâm-ı zülfünle".
2. Sevgilinin zülfünün akşam karanlığına benzetildiğini fark et; koyu ve uzun bir şey anlatılıyor.
3. Sevgilinin güzellik öğelerinden olan "Saç" anlamını seç.

Kendini kontrol et: "Şâm-ı zülf" ifadesini "saçının akşamı" diye okuduğunda karanlık benzetmesi anlamlı oluyor mu?

Ber-dâr darağacında, asılmış demektir; ber-dâr olmak asılmak anlamındadır.

1. Deyimi gazelde bul: "Ayagı yir mi basar zülfüne ber-dâr olanun".
2. "Dâr" darağacı demektir; "ber-dâr" darağacında bulunan, asılı olan anlamına gelir.
3. Sevgilinin saçına asılan âşığın ayağı yere basmaz; bu bağlamla "Asılmak" satırını seç.

Kendini kontrol et: "Ayağı yere basmaz" sözü asılmış birinin durumunu anlatıyor mu?

Şevk coşku, neşe anlamındadır; 'zevk ve neşe' satırıyla eşleşir.

1. Grubu gazelde bul: "Zevk u şevk ile virür cân ü seri döne döne".
2. "u" bağlacının "ve" anlamına geldiğini, "şevk" sözcüğünün coşku ve neşe bildirdiğini düşün.
3. Tabloda "Zevk ve neşe" satırıyla eşleştir.

Kendini kontrol et: "u" bağlacını "ve" diye okuyunca iki sözcük tablodaki satırla birebir örtüşüyor mu?

Şâm, akşam vakti demektir.

1. Sözcüğü gazelde bul: "Şâm-ı zülfünle gönül Mısrı harâb oldu diyu".
2. Saçın karanlıkla ilişkilendirildiğini düşün; günün kararan vakti kastediliyor.
3. Tabloda zaman bildiren "Akşam" satırını seç.

Kendini kontrol et: "Saçının akşamı" ifadesi, koyu saç ile karanlık arasında bir benzetme kuruyor mu?

Harâb yıkık, perişan demektir; harâb olmak perişan olmaktır.

1. Deyimi gazelde bul: "gönül Mısrı harâb oldu diyu".
2. Gönlün bir ülkeye benzetildiğini ve yıkıldığını fark et; "harâb" yıkık, viran demektir.
3. İnsan için kullanıldığında bu durumun karşılığı olan "Perişan olmak" satırını seç.

Kendini kontrol et: "Gönül perişan oldu" diye okuduğunda dize anlamlı kalıyor mu?

Cân can, ser baş demektir.

1. Grubu gazelde bul: "Zevk u şevk ile virür cân ü seri döne döne".
2. "ü" bağlacını "ve" diye oku; "cân" can, "ser" baş demektir.
3. Tabloda "Can ve baş" satırıyla eşleştir.

Kendini kontrol et: "Canını ve başını verir" ifadesi âşığın fedakârlığını anlatıyor mu?

Kebûter güvercin demektir.

1. Sözcüğü gazelde bul: "Sana iletdi kebûter haberi döne döne".
2. Haber götüren varlığı düşün; eskiden mektupları taşıyan bir kuş kullanılırdı.
3. Tabloda "Güvercin" satırını seç.

Kendini kontrol et: Haberi ileten varlık olarak güvercin dizenin anlamına uyuyor mu?